Mbunge wa Viti Maalum, Esther Matiko, amepaza sauti bungeni akitaka Serikali ichukue hatua za haraka kudhibiti uuzaji wa pombe kali nchini, akionya kuwa hali hiyo imekuwa janga la kitaifa linalotishia afya na maisha ya vijana wengi. Akichangia katika mjadala wa bajeti ya Wizara ya Afya kwa mwaka wa fedha 2025/2026 mjini Dodoma mnamo Juni 3, 2025, Bi. Matiko alisisitiza kuwa pombe hizo, nyingi zikiwa bandia, zimekuwa zikipatikana hadi kwenye maduka ya vyakula, na kusababisha madhara makubwa ya kiafya ikiwemo kuongezeka kwa wagonjwa wa figo.
"Taifa letu linateketea kwa pombe," Matiko alionya kwa sauti ya msisitizo. "Vijana wetu wanateketea kwa pombe kali ambazo baadhi yake ni feki. Zimekuwa zikiuzwa hadharani hata kwenye maduka ya vyakula, hali inayofanya iwe rahisi kwa vijana kuzipata. Kama hatutazizuia, tutatumia fedha nyingi kuwatibu Watanzania hawa, hasa ikizingatiwa kuwa matibabu ya figo ni ghali mno." Maneno haya yanaleta taswira halisi ya janga lililopo na mzigo mkubwa wa kifedha ambao utaiandama Serikali iwapo hatua madhubuti hazitachukuliwa. Matibabu ya figo nchini Tanzania yanaweza kugharimu mamilioni ya Shilingi, ambapo vipimo vya awali na dialysis vinaweza kufikia TZS 200,000 hadi TZS 500,000 kwa wiki, bila kusahau gharama za upandikizaji figo zinazoweza kufikia TZS bilioni 50. Hili ni janga kubwa kwa uchumi wa taifa.
Aliongeza kuwa Serikali ikishindwa kudhibiti hali hii mapema, mzigo wa matibabu utaongezeka maradufu, hasa baada ya kuanza kutekelezwa kwa Sheria ya Huduma ya Bima ya Afya kwa Wote. Hii inamaanisha kuwa fedha nyingi za walipakodi zitatumika kutibu magonjwa yanayosababishwa na matumizi ya pombe, badala ya kuwekeza katika huduma zingine muhimu za maendeleo.
Aidha, Mbunge huyo alitoa wito kwa Wizara ya Afya kushirikiana kwa karibu na Wizara ya Viwanda na Biashara ili kuhakikisha pombe hizo hazisambazwi kiholela mitaani. Alisisitiza umuhimu wa kuchukua hatua za kisheria dhidi ya wauzaji wote wasiofuata taratibu na sheria zilizopo.
"Mnatumia mitutu ya bunduki kulinda mipaka ya nchi, wakati ndani ya nchi vijana wetu wanaendelea kuteketea," Matiko alionyesha hisia zake, akiongeza: "Wengine wanakufa kwa kunywa pombe hizi kali. Mitaani watu wanakufa kila siku, tunawazika madereva wa bodaboda kila mara. Taifa linateketea. Hakikisheni mnadhibiti hali hii na wanaouza kiholela ikibidi wakamatwe na kufunguliwa mashtaka." Kauli hii inaonyesha kuwa Bi. Matiko anaamini kuna uzembe fulani katika udhibiti wa ndani wa nchi, huku rasilimali zikiwa zimetumika kulinda mipaka. Hali hii inahitaji usawaziko wa kimkakati kati ya ulinzi wa nje na afya ya ndani.
Hali ya vijana kuteketea kwa pombe si jambo geni nchini Tanzania. Ripoti mbalimbali za kitaifa na kimataifa zimekuwa zikionyesha ongezeko la matumizi mabaya ya pombe, hususan pombe kali na zisizo salama, miongoni mwa vijana. Hii imesababisha kuongezeka kwa matatizo ya afya ya akili, magonjwa sugu kama vile magonjwa ya ini na figo, na ajali za barabarani zinazohusisha watumiaji wa pombe. Ni muhimu kwa Serikali na wadau wengine kuchukua hatua za haraka na madhubuti kukabiliana na janga hili la kitaifa kabla halijafikia kiwango kisichodhibitika.