Hali ya afya visiwani Zanzibar inaonyesha picha yenye sura mbili, kukiwa na maendeleo katika baadhi ya maeneo lakini changamoto kubwa zikiendelea kuwepo katika mengine. Hii ni kulingana na matokeo mapya ya utafiti kuhusu viashiria hatarishi vya Magonjwa Yasiyoambukiza (NCDs) yaliyotangazwa na Waziri wa Afya wa Zanzibar, Mheshimiwa Nassor Ahmed Mazrui.
Akizungumza wakati akifunga mkutano wa kimataifa uliojadili magonjwa ya moyo na mishipa ya damu uliofanyika visiwani humo, Waziri Mazrui alieleza kuwa utafiti huo wa mwaka 2023, uliofanywa kwa ushirikiano na Shirika la Afya Duniani (WHO) kwa watu wenye umri kati ya miaka 18 na 69, umebaini ongezeko kubwa la watu wenye hali ya unene uliokithiri (obesity). Kiwango hicho kimepanda kutoka asilimia 26 mwaka 2012 hadi kufikia asilimia 30.8 mwaka 2023. Huu ni utafiti wa pili kufanyika baada ya ule wa awali uliofanyika mwaka 2011 kwa Zanzibar na 2012 kwa Tanzania Bara.
Licha ya ongezeko hilo la unene ambalo ni kiashiria hatarishi kikubwa kwa NCDs kama vile magonjwa ya moyo, kisukari na baadhi ya saratani, utafiti huo umeonyesha pia habari za kutia moyo katika maeneo mengine. Waziri Mazrui alibainisha kuwa matumizi ya pombe yameshuka kwa kiasi kikubwa, kutoka asilimia 29 mwaka 2012 hadi asilimia 20 mwaka 2023. Vilevile, matumizi ya sigara nayo yamepungua kutoka asilimia 14.1 hadi asilimia 10.0 katika kipindi hicho.
Kwa namna ya kushangaza kidogo, hata viwango vya maambukizi vya baadhi ya NCDs vimeonyesha kupungua. Ugonjwa wa kisukari umeonekana kushuka kutoka asilimia 9.1 mwaka 2012 hadi asilimia 2.8 mwaka 2023, huku tatizo la shinikizo la damu (presha) nalo likipungua kutoka asilimia 26.0 hadi asilimia 22.0 katika kipindi hicho.
Hata hivyo, Waziri Mazrui alionya kuwa bado kuna changamoto kubwa zinazohitaji kushughulikiwa haraka. Mwenendo wa ulaji wa Wazanzibari bado si wa kuridhisha kiafya; ni asilimia 7.6 tu ya watu ndio hula kiwango kinachopendekezwa cha matunda na mboga kila siku. Aidha, asilimia 20 waliripotiwa kuwa na tabia ya kutumia chumvi nyingi kupita kiasi, na asilimia 10.9 hutumia mara kwa mara vyakula vilivyosindikwa viwandani, ambavyo mara nyingi huwa na chumvi, sukari na mafuta mengi.
Changamoto kubwa zaidi iliyoanikwa na utafiti huo ni jinsi watu wanavyopuuzia matibabu ya magonjwa waliyonayo, hasa shinikizo la damu. Takwimu zinaonyesha kuwa ni mtu mmoja tu kati ya kila watu watano (asilimia 20) wenye presha ndiye anayezingatia kutumia dawa kama alivyoelekezwa na daktari. Na miongoni mwa hao wanaotumia dawa, ni asilimia 3.2 tu ndio wameweza kufikia lengo la kudhibiti shinikizo lao la damu liwe katika viwango salama. Hali hii ni hatari sana kwani watu wengi huishia kupata madhara makubwa kama kiharusi au matatizo ya moyo na figo, na hufika hospitalini wakiwa katika hali mbaya, hivyo kuhitaji gharama kubwa zaidi za matibabu.
Waziri Mazrui alisisitiza kuwa bado kuna kazi kubwa ya kufanya ili kufikia Malengo ya Maendeleo Endelevu (SDGs) ifikapo mwaka 2030, hasa yale yanayohusu afya. Aliwataka washiriki wa mkutano huo na wadau wote wa afya kuendelea kushirikiana katika tafiti, kuboresha huduma za matibabu, na kuongeza kasi ya kuhamasisha jamii kuhusu umuhimu wa kinga, ikiwemo ulaji bora, kufanya mazoezi mara kwa mara, na kuepuka matumizi ya pombe na sigara.