Mnamo mwaka 1968, nilipofika katika jiji la Dar es Salaam, nilishuhudia mji ukiwa na idadi ndogo ya watu ukilinganisha na jinsi ulivyo sasa. Wakati huo, usafiri wa umma ulikuwa chini ya Shirika la Dar-es-Salaam Motor Transport (DMT), ambalo lilianzishwa mwaka 1947 kwa lengo la kuwahudumia wakazi wa jiji kwa usafiri bora.
DMT ilikuwa ikisimamiwa na kampuni ya Waingereza iitwayo British Holding Cooperation United. Kampuni hii ilikuwa na utaratibu mzuri wa kazi na ilifuata ratiba iliyopangwa, jambo ambalo liliwasaidia abiria kujua kwa uhakika nyakati ambazo mabasi yangefika katika vituo vyao.
Mwaka 1967 ulikuwa mwaka muhimu katika historia ya Tanzania. Rais wa kwanza wa nchi, Mwalimu Julius Kambarage Nyerere, alitangaza Sera ya Ujamaa na Kujitegemea. Sera hii ilisisitiza umuhimu wa Watanzania kufanya kazi kwa bidii na kutumia rasilimali zao wenyewe ili kujiletea maendeleo. Kupitia Ujamaa, uchumi wa taifa ulianza kuwekwa mikononi mwa wananchi wenyewe, badala ya kuwa chini ya watu wachache.
Katika mwaka 1970, serikali ilichukua hatua ya kutaifisha baadhi ya sekta muhimu za uchumi, na sekta ya usafiri wa umma haikuachwa nyuma. Matokeo ya hatua hii yalikuwa kuhamishwa kwa umiliki wa kampuni ya DMT kutoka kwa Waingereza na kuwa chini ya serikali. Baadaye, mnamo Aprili 4, 1974, shirika jipya la Usafiri Dar es Salaam (UDA) lilianzishwa. Wakati huo huo, Kampuni ya Mabasi Tanzania (KAMATA) iliundwa kwa ajili ya kusimamia usafiri wa umma kati ya mikoa mbalimbali nchini.
Hata hivyo, ubora wa huduma za usafiri wa umma ulianza kupungua, hasa baada ya Vita ya Kagera iliyodumu kutoka mwaka 1978 hadi 1980. Vita hii ililemaza uchumi wa taifa kwa kiasi kikubwa. Serikali ilijaribu kukabiliana na hali hii kwa kuagiza mabasi mapya aina ya IKARUS kutoka Hungary katika miaka ya 1980. Mabasi haya yalikuwa na muundo sawa na yale ya mwendokasi tunayoyaona sasa, ambapo mabasi marefu yaliweza kubeba hadi abiria 150 na yale mafupi abiria 80.
Licha ya juhudi hizi, shirika la UDA lilikumbana na matatizo mengi yaliyosababisha huduma zake kuzorota. Matatizo hayo ni pamoja na changamoto za kiutendaji, ukosefu wa vipuri muhimu kwa ajili ya matengenezo, na uhaba wa fedha za kigeni ambazo zingetumika kununulia vipuri hivyo. Hatimaye, mabasi ya IKARUS yaliachwa bila kufanyiwa ukarabati na kuwa mabovu.
Kutokana na hali hii kuzidi kuwa mbaya, serikali iliona ni busara kuruhusu sekta binafsi kushiriki katika utoaji wa huduma za usafiri wa umma. Kabla ya ruhusa rasmi kutolewa, baadhi ya wananchi walikuwa tayari wameanza kutumia magari madogo, yaliyojulikana sana kama ‘chaimaharage’ (kutokana na ukubwa wake mdogo na uwezo wa kupenya kila mahali kama mbegu za maharage), ili kuziba pengo la usafiri lililokuwepo.
Baadaye, huduma za daladala, bajaji, na bodaboda zilianza kukua kwa kasi. Lakini kutokana na ongezeko kubwa la idadi ya watu katika jiji la Dar es Salaam, tatizo la usafiri wa umma liliendelea kuwa kubwa. Hali hii ilisukuma serikali kuchukua hatua ya kuanzisha mfumo wa mabasi yaendayo haraka, ambao sasa unajulikana kama mwendokasi.
Ujenzi wa barabara maalum kwa ajili ya mabasi ya mwendokasi ulianza mwaka 2012. Awamu ya kwanza ilihusisha njia za Kimara Mwisho hadi Kivukoni, Kimara hadi Morocco, na Kimara hadi Gerezani. Hatimaye, mnamo Mei 2016, huduma za mwendokasi zilianza rasmi chini ya usimamizi wa kampuni ya Rapid Transport Dar es Salaam (UDA-RT).
Pamoja na juhudi za serikali kuboresha usafiri wa umma kupitia mwendokasi, bado kuna changamoto zinazoendelea kuwakumba abiria. Wengi wao wanakumbana na foleni ndefu katika vituo, kucheleweshwa kwa mabasi, na msongamano mkubwa, hasa katika njia zinazoelekea Mbezi hadi Kivukoni, Kimara hadi Gerezani, na maeneo mengine yenye idadi kubwa ya wasafiri.
Ili kuboresha huduma hizi, serikali inahitaji kuhakikisha kuwa kuna mabasi ya kutosha kukidhi mahitaji ya abiria na kwamba mabasi hayo yanafuata ratiba iliyopangwa. Pia, sekta binafsi inapaswa kuhamasishwa kuwekeza katika mabasi ya mwendokasi ili kuongeza idadi ya magari yanayopatikana bila kuongeza gharama za nauli kwa abiria.
Zaidi ya hayo, wahudumu wa vituo vya mwendokasi wanapaswa kupewa mafunzo kuhusu umuhimu wa kutoa huduma bora kwa wateja, ili kuhakikisha abiria wanahudumiwa kwa heshima na uaminifu. Serikali pia inaweza kuboresha miundombinu ya maegesho kwa wasafiri wanaotumia magari yao binafsi, jambo ambalo linaweza kusaidia kupunguza msongamano wa magari katika barabara.
Ikiwa maboresho haya yatafanyika kwa ufanisi, mfumo wa mwendokasi utakuwa suluhisho la kudumu kwa tatizo la usafiri katika jiji la Dar es Salaam, na hivyo kuwasaidia wananchi kutumia muda wao kwa shughuli zenye tija badala ya kupoteza muda mwingi wakisubiri usafiri.