Nchini Tanzania, kuna janga la kimyakimya linalozima ndoto za maelfu ya wasichana: mimba za utotoni. Suala hili, ambalo ni donda ndugu katika jamii nyingi, linachangiwa kwa kiasi kikubwa na pazia zito la ukimya linalofunika masuala ya afya ya uzazi ndani ya familia, likiambatana na mila zisizofaa na uelewa mdogo. Hadithi ya Ana Msajiwa kutoka kijiji cha Nyashimba, wilayani Magu mkoani Mwanza, ni kioo halisi kinachoakisi uhalisia mchungu unaowakabili mabinti wengi.
Ana, msichana mwenye umri wa miaka 21 sasa, alikuwa na ndoto kubwa ya kujiunga na elimu ya juu. Hata hivyo, akiwa kidato cha nne, wakati akijiandaa na mtihani wa taifa, alijikuta amebeba ujauzito. Licha ya changamoto hiyo, alijikaza na kufaulu mtihani wake vizuri. Bahati mbaya, matokeo yalipotoka, bado alikuwa mjamzito, hali iliyomfungia milango ya kuendelea na masomo na kuzika ndoto zake.
Msiba huu haukuwa wake peke yake. Baba yake, Mzee Msajiwa, alivunjika moyo. "Nilimlea peke yangu tangu mama yake alipofariki akiwa darasa la sita. Alikuwa mtoto mwenye nidhamu na matarajio makubwa. Labda kuna mahali niliteleza," anasema kwa masikitiko. Jamii iliyomzunguka haikuwa na huruma; ilimgeuzia kisogo, ikimnyooshea vidole na kumhukumu. Baada ya kujifungua watoto pacha na mmoja kufariki dunia, Ana alilazimika kuanza maisha ya kujitafuta akiwa na mtoto mmoja, akifanya kazi za ndani ili aweze kuishi. Leo, anamiliki kibanda kidogo cha biashara, lakini anaamini maisha yake yangekuwa tofauti kabisa. "Kama ningepata elimu sahihi ya afya ya uzazi, nisingeingia kwenye mkondo huu," anasema.
Kiini cha tatizo hili, kama anavyoeleza Dk. George Lugodisha, mtaalamu wa afya ya uzazi, ni pengo la mawasiliano. Wazazi wengi wanaona aibu kuzungumzia masuala ya uzazi na watoto wao. Matokeo yake, vijana wanapata taarifa potofu kutoka kwa marafiki, mitandao ya kijamii, na vyanzo vingine visivyo salama. Hii inawafanya waingie kwenye mahusiano wakiwa hawajui namna ya kujilinda, na matokeo yake ni mimba zisizotarajiwa. Takwimu za kitaifa zinaonyesha kuwa asilimia 11 ya wasichana kati ya miaka 15 na 19 tayari wameshiriki tendo la ndoa, hali inayosisitiza umuhimu wa elimu ya uzazi kutolewa mapema.
Wito sasa unaelekezwa kwa jamii nzima. Lydia Hugo na Francis Ferdinand, wakazi wa Magu, wanahimiza wazazi kuwa karibu na watoto wao na kuwapa malezi bora. Daudi Amon, mtoa huduma za afya, anapendekeza elimu hii iwe sehemu ya huduma za kliniki, mashuleni, na hata kwenye mikutano ya hadhara.
Viongozi wa dini nao wana jukumu kubwa. Askofu Philipo Mafuja wa Kanisa la AICT Mwanza anasema, "Maandiko matakatifu yanatuelekeza kuwalea watoto katika njia ipasayo. Hili si jukumu la serikali pekee. Majukwaa ya makanisa na misikiti ni sehemu muhimu ya kuwafikia waumini na kutoa elimu hii, ambayo ni agizo la kimungu la kulinda maisha."
Mapambano dhidi ya mimba za utotoni yanahitaji nguvu ya pamoja kutoka kwa familia, serikali, taasisi za dini, wataalamu wa afya, na jamii kwa ujumla. Kuendelea kulifumbia macho suala hili ni kuendelea kusaliti ndoto za wasichana kama Ana na kuruhusu mzunguko wa umaskini uendelee. Elimu ya afya ya uzazi ndiyo silaha madhubuti ya kuwapa wasichana uwezo wa kufanya maamuzi sahihi na kulinda mustakabali wao.