Tatizo la watoto wanaoishi na kufanya kazi katika mazingira hatarishi mitaani limeendelea kuwa donda ndugu nchini Tanzania, huku Mkoa wa Dar es Salaam ukitajwa kuwa na idadi kubwa zaidi ya watoto hao. Kauli hii imetolewa na Waziri wa Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wanawake na Makundi Maalum, Mheshimiwa Dkt. Dorothy Gwajima, ambaye amebainisha kuwa chanzo kikuu kinachowasukuma watoto hawa kukimbilia mitaani ni migogoro ndani ya familia, hasa inayotokana na ndoa za wazazi wao.
Akizungumza na waandishi wa habari jijini Dodoma kuelekea kilele cha Maadhimisho ya Siku ya Mtoto anayeishi na kufanya kazi Mitaani, ambayo yatafanyika kitaifa mkoani Mtwara tarehe 12 Aprili 2025, Dkt. Gwajima alieleza kuwa mbali na Dar es Salaam, mikoa mingine inayoathirika kwa kiasi kikubwa na wimbi hili ni pamoja na Mwanza, Dodoma, Mbeya, Arusha, na Iringa. Aidha, alibainisha kuwa watoto wengi wanaoingia katika miji hii wanatoka katika mikoa kama Kagera, Geita, Kigoma, Dodoma, Mwanza, na Shinyanga, wakikimbia mazingira magumu nyumbani.
Serikali, kwa kushirikiana na wadau mbalimbali, haijakaa kimya katika kukabiliana na changamoto hii kubwa. Dkt. Gwajima alifafanua kuwa katika kipindi cha kuanzia Julai 2024 hadi Machi 2025, jumla ya watoto 8,372 waliokuwa wakiishi katika mazingira hatarishi mitaani waliweza kunusuriwa na kupatiwa huduma muhimu. Kati yao, watoto 1,056 wamepatiwa hifadhi katika nyumba salama maalum, 86 wamewekwa chini ya uangalizi wa walezi wa kuaminika, na wengine wamerejeshwa na kuunganishwa na familia zao baada ya juhudi za upatanishi.
Juhudi za kuwasaidia watoto hawa hazikuishia katika kuwaondoa mitaani tu. Zaidi ya watoto 1,346 kati ya wale waliookolewa walipatiwa vifaa muhimu vya shule na mahitaji mengine ili waweze kuendelea na masomo. Wengine 43 walipelekwa katika vyuo vya ufundi stadi ili kupata ujuzi utakaowasaidia kujitegemea baadaye maishani. Inatia moyo kuona kuwa 27 kati yao wameshamaliza mafunzo yao, na wawili wameanza kufanya kazi za kujitolea kwenye makazi ya wazee, wakirudisha fadhila kwa jamii.
Akielezea zaidi kuhusu chanzo cha tatizo, Waziri Gwajima alisema utafiti umeonyesha kuwepo kwa migogoro ya ndoa takriban 16,095 kote nchini. Migogoro hii, kwa kiasi kikubwa, ndiyo inayosababisha watoto kukosa malezi bora na hatimaye kukimbilia mitaani kutafuta nafuu ya maisha, jambo linalowaweka katika hatari zaidi. Hata hivyo, alibainisha kuwa serikali inalishughulikia tatizo hili kwa kina kupitia ofisi za ustawi wa jamii ambazo zilifanikiwa kushughulikia kesi hizo 16,095 katika kipindi cha Julai 2024 hadi Machi 2025, hatua inayosaidia kupunguza idadi ya watoto wanaoingia mitaani.
Hatua nyingine muhimu ni uratibu wa huduma kwa waathirika wa vitendo vya ukatili wa kijinsia, ambapo watoto huwa wahanga wakubwa. Kati ya Julai na Desemba 2024 pekee, waathirika 27,479 walitambuliwa na kupatiwa msaada, huku zaidi ya watoto 15,000 (kati ya watu wazima na watoto 50,040 walioripotiwa) wakipokea huduma kupitia madawati ya jinsia na watoto yaliyopo vituo vya polisi.
Akihitimisha, Dkt. Gwajima ametoa wito kwa jamii nzima, kuanzia ngazi ya familia, kuhakikisha ulinzi na malezi bora kwa watoto. Amesema jukumu la kuhakikisha mtoto anakua katika mazingira salama na yenye upendo ni la kila mwananchi, na ndiyo njia pekee ya kudumu ya kumaliza tatizo la watoto wa mitaani.