Kituo cha Taarifa na Maarifa ya Kutokomeza Ukatili wa Kijinsia, kwa ushirikiano imara na Mtandao wa Jinsia Tanzania (TGNP), kimeandika historia kwa kufanikiwa kutatua changamoto nzito zilizokuwa zikizikabili ndoa nane katika eneo la Kalenga, wilayani Iringa. Migogoro hii, ambayo awali ilionekana kuwa sugu na kushindikana kupatiwa ufumbuzi kupitia vyombo mbalimbali kama vile Idara ya Ustawi wa Jamii na hata mahakama, hatimaye ilipata mwanga na suluhu ndani ya muda mfupi kupitia mbinu za ushauri nasaha na upatanishi.
Akizungumza kwa furaha, Mwenyekiti wa kituo hicho, Mama Rose Wikiso, alibainisha kuwa mizizi mikuu ya migogoro hiyo ilikuwa inatokana na hali ngumu ya kiuchumi inayoikumba familia pamoja na uwepo wa mahusiano ya kimapenzi nje ya ndoa. Alifafanua zaidi: "Tulibaini kuwa sehemu kubwa ya wanandoa walikuwa na changamoto katika ugawaji sawa wa majukumu ya kifamilia, hali ambayo ilichochea migogoro mikubwa. Sambamba na hilo, uhusiano wa kimapenzi nje ya ndoa ulijitokeza kuwa chanzo kingine kikubwa kinachosababisha ndoa nyingi kuyumba na hata kuvunjika."
Kupitia programu maalum za mafunzo kuhusu haki za kijinsia na mbinu za usuluhishi wa migogoro, kituo hiki kimekuwa chachu ya mabadiliko kwa wanandoa, kwani kimewawezesha kurejesha amani, maelewano, na kuimarisha tena misingi ya familia zao. Mama Wikiso alisisitiza kwa hisia: "Tumefanikiwa kuwasaidia wanandoa wengi kufikia muafaka na hivyo kuepusha madhara makubwa ambayo yangeweza kuwapata watoto wao kutokana na kuvunjika kwa ndoa."
Katika upande mwingine, kituo hicho kimegundua kuwepo na ongezeko la idadi ya wanawake wanaojifungua watoto lakini wanaonekana kutokuwa na nia ya kuolewa. Hali hii imezua mjadala mpana katika jamii kuhusu masuala ya ukatili wa kijinsia na changamoto zinazoambatana na malezi ya watoto katika familia zinazoongozwa na mzazi mmoja.
Kiongozi wa dini katika Kata ya Kalenga, Mchungaji Zuberi Witala, alieleza kuwa baadhi ya wanawake wanaamua kukwepa kuingia kwenye ndoa kutokana na hofu kubwa ya kukumbana na ukatili wa kijinsia, ukosefu wa uhuru wa kiuchumi, au kutokana na uzoefu mbaya waliopitia katika ndoa zao za awali au walioshuhudia kwa wengine. Alisema kwa masikitiko: "Hili ni tatizo linalowaathiri zaidi watoto, kwa sababu malezi ya mzazi mmoja mara nyingi yanakumbana na changamoto nyingi za kifedha na hata kihisia."
Mchungaji Witala alihimiza jamii nzima kuhakikisha kuwa wanaume wanawajibika kikamilifu kwa watoto wao hata kama hawajaamua kufunga ndoa na mama wa watoto hao. Aliongeza: "Ukatili wa kijinsia siyo tu vipigo vya kimwili, bali pia unajidhihirisha katika mifumo mbalimbali ya kiuchumi na kihisia. Tunapaswa kuendelea kuwaelimisha wanaume kuhusu wajibu wao muhimu katika familia."
Wanaharakati wa masuala ya haki za kijinsia wameeleza kwa kina jinsi hali ngumu ya kiuchumi inavyochangia kwa kiasi kikubwa kuongezeka kwa migogoro ya ndoa na pia kuongezeka kwa idadi ya wanawake wanaojifungua nje ya ndoa. Mwenyekiti wa mashirika yasiyo ya kiserikali mkoani Iringa (Iciso), Bwana Raphael Mtitu, alisema kuwa ukosefu wa ajira na hali ya utegemezi wa kifedha kwa wanawake inawafanya washindwe kujitegemea kiuchumi, hali ambayo inawapelekea kuwa katika hatari kubwa ya kukumbana na ukatili wa kijinsia.
Bwana Mtitu alifafanua zaidi: "Ndani ya ndoa, wanawake wengi wanakumbana na ukatili wa kihisia na kiuchumi, ikiwa ni pamoja na kunyimwa rasilimali muhimu na kutengwa kihisia. Hali hii inazaa migogoro mingi, na baadhi ya wanawake huamua kukata kabisa mahusiano ya ndoa ili kujilinda na madhara zaidi."
Naye mwandishi wa habari, Bwana Francis Godwin, alitoa mtazamo wake kwa kusisitiza kuwa ongezeko la wanawake wanaojifungua nje ya ndoa linapaswa pia kuchunguzwa kwa jicho la ziada kutoka kwa mtazamo wa wanaume. Alisema: "Baadhi ya wanaume hujihusisha kimapenzi na wanawake, lakini pale wanapogundua kuwa wamewapa mimba, hukwepa majukumu yao ya uzazi. Hili siyo suala linalowahusu wanawake pekee, bali linahitaji mabadiliko makubwa ya mitazamo katika jamii kuhusu majukumu ya uzazi kwa pande zote mbili."
Kutokana na hali hii, wanaharakati wametoa mapendekezo kadhaa muhimu yanayopaswa kuchukuliwa ili kukabiliana na changamoto hizi:
- Elimu ya haki za kijinsia: Jamii nzima, na hasa vijana, wanapaswa kupata elimu sahihi kuhusu masuala ya ndoa, usawa wa kijinsia, na majukumu ya kifamilia ili kuondoa dhana potofu zinazochangia migogoro.
- Mipango ya kuwawezesha wanawake kiuchumi: Serikali na wadau mbalimbali wa maendeleo wanapaswa kuweka mikakati ya kutoa mikopo nafuu na fursa za ujasiriamali kwa wanawake ili kupunguza utegemezi wao wa kifedha kwa waume zao.
- Utekelezaji wa sheria za ulinzi wa wanawake na watoto: Sheria zilizopo zinazowalinda wanawake na watoto dhidi ya ukatili zinapaswa kutekelezwa kwa ukali, na wanaume wanaowatelekeza watoto wao wachukuliwe hatua kali za kisheria.
- Msaada wa kisaikolojia na kisheria kwa wanandoa: Serikali kwa kushirikiana na mashirika ya kiraia inapaswa kuanzisha vituo vingi zaidi vya ushauri nasaha kwa wanandoa wanaokumbana na matatizo ili kuwasaidia kufikia suluhu.
- Kampeni za uhamasishaji jamii: Vyombo vya habari, viongozi wa dini, na mashirika yasiyo ya kiserikali wanapaswa kuendelea kutoa elimu kuhusu umuhimu wa ndoa zenye usawa na wajibu wa kuwalea watoto wanaozaliwa nje ya ndoa.
Mwanasheria mashuhuri, Bwana Baraka Kimata, alisisitiza kuwa ni muhimu kuwepo na mifumo bora ya ufuatiliaji ili kuhakikisha kuwa watoto wanaozaliwa nje ya ndoa wanapata haki zao za msingi kama vile elimu, afya, na matunzo yanayostahili kutoka kwa wazazi wao.