Kamati ya Bunge inayohusika na usimamizi wa Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa (TAMISEMI) imeibua wasiwasi mkubwa kuhusu hali duni ya vyoo katika shule za msingi na sekondari nchini Tanzania. Kamati hiyo imebainisha kuwepo kwa uhaba mkubwa wa matundu ya vyoo, hali ambayo imeitaja kuwa si nzuri na inaweza kuathiri ustawi wa wanafunzi na taifa kwa ujumla.
Akiwasilisha maoni ya kamati hiyo kuhusu makadirio ya bajeti ya Ofisi ya Rais-TAMISEMI kwa mwaka wa fedha 2025/26, Mwenyekiti wa kamati, Mheshimiwa Justin Nyamoga, alieleza bungeni kuwa hali ya miundombinu ya vyoo shuleni inahitaji hatua za haraka. Alisisitiza kuwa tatizo hili si la kufumbia macho kwani linagusa moja kwa moja afya na mazingira ya kujifunzia kwa mamilioni ya watoto wa Kitanzania.
Kamati imetoa mapendekezo kadhaa muhimu kwa serikali ili kukabiliana na changamoto hii sugu. Kwanza, wameitaka serikali kufanya tathmini ya kina na ya kitaifa ili kubaini ukubwa halisi wa tatizo la uhaba wa matundu ya vyoo katika shule zote za msingi na sekondari. Pili, wameshauri kufanyika kwa tathmini ya ubora wa vyoo vilivyopo, wakitilia mkazo shule kongwe ambazo huenda zina miundombinu chakavu zaidi. Lengo ni kuelewa si tu idadi inayokosekana, bali pia hali ya vyoo vinavyotumika sasa.
Zaidi ya hayo, Kamati imesisitiza umuhimu wa serikali kuja na mkakati madhubuti na wenye ukomo wa muda unaolenga kumaliza kabisa tatizo la vyoo shuleni. Pendekezo lingine ni kuhakikisha kuwa kila mkoa na halmashauri zake zote zinazokabiliwa na upungufu huu zinasimamiwa kikamilifu. Zinapaswa kuweka mipango kazi inayotekelezeka ya kutatua na hatimaye kukomesha kabisa tatizo la ukosefu wa vyoo pamoja na lile la ubora hafifu wa vyoo vilivyopo.
Wakati kamati ikielezea uzito wa tatizo, ilibainika kuwa katika bajeti ya Ofisi ya Rais-TAMISEMI kwa mwaka 2025/26, serikali imeweka lengo la kujenga matundu mapya ya vyoo 19,095. Ingawa hatua hii ni nzuri, bado inazua mjadala iwapo idadi hiyo inatosheleza kukidhi uhitaji mkubwa uliobainishwa na kamati katika shule zote nchini.
Ukosefu wa vyoo bora na vya kutosha shuleni si tu suala la miundombinu; una athari kubwa kwa afya za wanafunzi, ukichangia kuenea kwa magonjwa ya kuambukiza kama vile kipindupindu na kuhara. Pia, huathiri utu na faragha ya wanafunzi, hasa wasichana wanapofikia umri wa kubalehe, na inaweza kusababisha baadhi yao kuacha kuhudhuria masomo. Hivyo, kushughulikia tatizo hili ni muhimu kwa maendeleo ya elimu na afya ya umma nchini.