Hali ya wasiwasi imeibuka kuhusu mustakabali wa elimu ya sayansi nchini Tanzania baada ya Kamati ya Bunge ya Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa kugundua kuwepo kwa shule za sekondari zinazofundisha masomo hayo bila kuwa na maabara au vifaa muhimu vya kufanyia majaribio. Cha kutisha zaidi ni kuwa baadhi ya shule hizi zina wanafunzi waliodahiliwa katika mikondo ya sayansi ambao wanatarajiwa kufanya mitihani yao ya mwisho mwezi ujao, Mei 2025.
Akisoma maoni ya Kamati kuhusu makadirio ya mapato na matumizi ya Ofisi ya Rais – Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa (TAMISEMI) kwa mwaka wa fedha 2025/26, Mwenyekiti wa Kamati hiyo, Mheshimiwa Justin Nyamoga, alieleza kuwa hali hiyo inatishia ubora wa elimu inayotolewa. Kamati inatambua fika kuwa mafanikio katika ufundishaji na ujifunzaji wa sayansi yanategemea kwa kiasi kikubwa uwepo wa maabara zenye vifaa kamili ili kuwawezesha wanafunzi kufanya majaribio na kuelewa dhana kwa vitendo.
Ripoti ya Kamati ilibainisha kuwa wakati wa ukaguzi wa miradi mbalimbali katika shule za sekondari, waligundua kuwa baadhi ya shule hazina kabisa vifaa vya maabara, ingawa tayari zimekwisha dahili wanafunzi wa sayansi. Hali hii inamaanisha kuwa wanafunzi hao wanapata elimu ya nadharia pekee bila kupata fursa muhimu ya mafunzo kwa vitendo (practicals).
"Kamati inahofia kuwa wanafunzi hao, kama Serikali haitakuwa na mpango wa dharura, watafanya mitihani yao [Mei 2025] bila uwezo wa kufanya mafunzo kwa vitendo (practical) kutokana na kutokuwepo kwa maabara," Mheshimiwa Nyamoga alisisitiza, akionyesha uharaka wa suala hilo kwa kuzingatia muda mfupi uliobaki kabla ya mitihani.
Kutokana na hali hiyo tete, Kamati imetoa mapendekezo mahususi kwa Serikali. Kwanza, wameshauri kuwepo kwa mpango wa dharura wa kupeleka vifaa vya maabara kwenye shule zilizoathirika zaidi, wakitaja kama kipaumbele shule zote 26 za wasichana za mikoa. Hata hivyo, wamesisitiza kuwa hatua hii ya dharura isije ikaathiri mipango mingine ya kupeleka vifaa hivyo kwenye shule nyingine za sekondari nchini zenye uhitaji.
Pili, ikitambua kuwa tatizo la uhaba wa vifaa vya maabara ni la muda mrefu na linaonekana kuwa gumu kulitatua kikamilifu, Kamati imetoa ushauri wa kimkakati zaidi. "Kamati inashauri Serikali itenge fungu maalumu kwa kutumia chanzo maalumu na cha kudumu kwa ajili ya ununuzi wa vifaa vya maabara kwa ajili ya shule za sekondari nchini wakati wote vinapohitajika," alisema Nyamoga. Pendekezo hili linalenga kuondoa utegemezi wa ufadhili wa miradi ya muda mfupi na kuwa na mfumo endelevu wa ugavi wa vifaa hivyo muhimu.
Ukosefu wa maabara na mafunzo ya vitendo una athari kubwa si tu kwa ufaulu wa wanafunzi, bali pia kwa malengo mapana ya taifa ya kukuza elimu ya Sayansi, Teknolojia, Uhandisi na Hisabati (STEM) ambayo ni muhimu kwa maendeleo ya viwanda na uchumi wa kisasa.