Wakati Tanganyika inapata uhuru wake mwaka 1961, ilikuwa ni nchi changa iliyorithi changamoto lukuki, kubwa zaidi ikiwa ni ujinga uliokithiri. Takwimu zinaonyesha kuwa takriban asilimia 77 ya watu wazima hawakujua kusoma wala kuandika. Katika mazingira haya ya giza nene, alisimama kiongozi ambaye taaluma na wito wake ulikuwa ni ualimu – Julius Kambarage Nyerere. Zaidi ya kuwa Rais, Nyerere alibaki kuwa 'Mwalimu' kwa vitendo, akiongoza mapambano yaliyoigeuza elimu kutoka anasa ya wachache na kuwa haki na fursa kwa kila Mtanzania.
Nyerere, akiwa msomi aliyepita katika vyuo vikuu vya Makerere na Edinburgh, aliamini kuwa elimu ndiyo ufunguo wa ukombozi wa kweli wa mwanadamu na msingi mkuu wa kujenga taifa lenye umoja na lenye kujitambua. Alikataa katakata mfumo wa elimu wa kikoloni aliouita wa "kikaragosi," ambao lengo lake lilikuwa kuzalisha wasomi wachache wa kuajiriwa maofisini, waliotengwa na jamii zao. Badala yake, alihubiri falsafa ya elimu kwa wote, elimu inayomwandaa mwananchi kushiriki kikamilifu katika maendeleo ya jamii yake.
Harakati za kimapinduzi zilianza rasmi mwaka 1967 kupitia waraka wa kihistoria wa Elimu ya Kujitegemea, uliotokana na Azimio la Arusha. Sera hii ilibadili mwelekeo mzima wa elimu nchini. Mitaala ilifumuliwa ili iendane na mazingira halisi ya Kitanzania, ikisisitiza stadi za vitendo kama kilimo na ufundi. Lugha ya Kiswahili ilipewa hadhi ya kuwa lugha ya kufundishia katika shule za msingi, hatua ya kimkakati iliyojenga umoja wa kitaifa katika nchi yenye makabila zaidi ya 120.
Kasi ya mabadiliko iliongezeka mwanzoni mwa miaka ya 1970, serikali ilipozindua Mpango wa Elimu ya Msingi kwa Wote (UPE), uliopata nguvu zaidi baada ya Azimio la Musoma la mwaka 1974. Huu ulikuwa ni uamuzi wa kijasiri wa kuhakikisha kila mtoto anapata elimu ya msingi kwa lazima. Matokeo yake yalikuwa ya kushangaza: idadi ya wanafunzi walioandikishwa shule za msingi iliruka kutoka takriban milioni 1.3 mwaka 1974 hadi kufikia zaidi ya milioni 3.5 katikati ya miaka ya 1980, na hivyo kupandisha kiwango cha uandikishaji kutoka chini ya asilimia 40 hadi kufikia zaidi ya asilimia 90.
Vita dhidi ya ujinga haikuishia kwa watoto pekee. Kupitia Taasisi ya Elimu ya Watu Wazima, kampeni kabambe za kitaifa za kuwafundisha watu wazima kusoma na kuandika zilianzishwa. Mamilioni ya watu vijijini walifikiwa, na matokeo yake, kiwango cha watu wazima wasiojua kusoma na kuandika kiliporomoka kutoka takriban asilimia 75 wakati wa uhuru hadi kufikia chini ya asilimia 10 ifikapo mwaka 1986. Mafanikio haya yaliifanya Tanzania itambuliwe na Shirika la Elimu, Sayansi na Utamaduni la Umoja wa Mataifa (UNESCO) kama nchi ya mfano barani Afrika.
Ili kufanikisha haya yote, serikali ilitenga sehemu kubwa ya bajeti yake kwa ajili ya elimu, takriban asilimia 17 mwaka 1970, kiwango kilichokuwa cha juu sana barani Afrika. Falsafa ya kujitegemea iliwahamasisha wananchi wenyewe kushiriki kikamilifu kwa kuchangia nguvu kazi na vifaa katika ujenzi wa shule na nyumba za walimu. Hata hivyo, kufikia miaka ya 1980, mafanikio haya makubwa yalianza kukumbana na changamoto kutokana na misukosuko ya kiuchumi duniani, hali iliyosababisha upungufu wa vifaa vya kufundishia na kuathiri ubora wa elimu.
Licha ya changamoto hizo, urithi wa Mwalimu Nyerere katika elimu unabaki kuwa imara. Alipostaafu mwaka 1985, aliiacha Tanzania ikiwa moja ya nchi zenye viwango vya juu zaidi vya watu wanaojua kusoma na kuandika barani Afrika, na muhimu zaidi, taifa lenye misingi imara ya umoja na utambulisho, iliyojengwa kupitia mfumo wa elimu uliomlenga kila raia.