Wakati taifa linaposimama kumkumbuka Hayati Mwalimu Julius Kambarage Nyerere, kumbukizi yake haihusu tu siasa za ukombozi, bali inajikita hasa katika falsafa yake ya msingi: mapambano dhidi ya maadui wakuu watatu—umaskini, maradhi, na hasa ujinga. Mwalimu, jina alilolipenda na kuishi nalo, aliamini pasipo na shaka kwamba elimu ndiyo silaha pekee ya kumkomboa mwanadamu na kujenga taifa imara. Hakuwa kiongozi wa anasa na makuu; alikuwa mtu wa kawaida, aliyependa maisha rahisi, lakini mwenye maono yasiyo ya kawaida kwa watu wake.
Alipokabidhiwa nchi mwaka 1961, alirithi taifa lililokuwa gizani; takwimu za UNESCO zinaonyesha kuwa kiwango cha watu wasiojua kusoma na kuandika kilikuwa kikubwa mno. Alitangaza vita dhidi ya adui huyu mkuu—ujinga. Kupitia kampeni za kihistoria kama Elimu ya Watu Wazima na Elimu ya Msingi kwa Wote (UPE), Nyerere aliongoza mapinduzi yaliyobadili historia. Ghafla, madarasa hayakuwa tena kwa ajili ya watoto pekee; wazee, vijana, na watu wa rika zote walijumuika kujifunza, na matokeo yake yalikuwa ya kimiujiza. Ndani ya miaka michache, Tanzania ikawa mfano wa kuigwa duniani, huku kiwango cha watu wanaojua kusoma na kuandika kikipaa na kufikia zaidi ya asilimia 80.
Leo, miaka 26 baada ya kifo chake, vita hiyo bado inaendelea. Licha ya mafanikio hayo makubwa, Sensa ya Watu na Makazi ya mwaka 2022 inaonyesha kuwa bado kuna Watanzania takriban milioni 11.59 ambao hawajui kusoma wala kuandika. Hata hivyo, roho na maono ya Mwalimu Nyerere yanaishi. Serikali ya Awamu ya Sita, ikiongozwa na Rais Samia Suluhu Hassan, imebeba fimbo ileile ya Mwalimu, lakini sasa ikiwa na zana za kisasa za kupigana na adui huyu.
Juhudi za sasa si tu kuendeleza yale ya zamani, bali ni kuyaboresha. Elimu ya msingi hadi sekondari sasa inatolewa bila ada, kikiwa ni kitendo cha moja kwa moja cha kumuenzi Mwalimu. Programu za kuwarudisha shuleni wanafunzi walioacha masomo kwa sababu mbalimbali (re-entry program) zimefungua milango iliyokuwa imefungwa. Zaidi ya hayo, mapambano yamehamia katika ulimwengu wa kidijitali. Serikali inaboresha maktaba mtandao, inajenga vyuo vya ufundi (VETA) kila wilaya, na inapanua kampasi za vyuo vikuu mikoani, ikihakikisha elimu inawafikia watu wote, popote walipo.
Falsafa ya Nyerere ya elimu kwa vitendo inaonekana katika uwekezaji mkubwa unaofanywa kwenye elimu ya ufundi, ili kuzalisha nguvu kazi yenye stadi za kukabiliana na changamoto za kiuchumi. Kwa hakika, safari iliyoanzia Butiama kwa kalamu na daftari, sasa inaendelezwa kwa kompyuta na intaneti, lakini lengo linabaki kuwa lilelile: kuhakikisha hakuna Mtanzania anayeachwa nyuma gizani.