Serikali ya Tanzania imeanzisha kampeni maalum ya kitaifa itakayodumu kwa miaka mitano, kuanzia mwaka 2024/2025 hadi 2028/2029, kwa lengo la kutoa chanjo kwa mifugo yote nchini. Kampeni hii inalenga kudhibiti kwa kiasi kikubwa magonjwa mbalimbali yanayoathiri uzalishaji na biashara ya mifugo, ambayo ni muhimu kwa uchumi wa taifa na ustawi wa wananchi wengi, hususan wale wanaoishi vijijini.
Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dkt. Samia Suluhu Hassan, alitangaza rasmi uzinduzi wa kampeni hii wakati wa kilele cha maadhimisho ya Sikukuu ya Nanenane, ambayo hufanyika kila mwaka kuadhimisha mchango wa wakulima na wafugaji katika maendeleo ya nchi. Katika hotuba yake, Rais Dkt. Samia alieleza kuwa serikali itabeba nusu ya gharama za chanjo kwa mifugo mingi, ikiwa ni pamoja na ng'ombe, mbuzi, kondoo na nguruwe. Hata hivyo, alitangaza kuwa chanjo kwa kuku itatolewa bure kabisa, hatua ambayo inalenga kuwawezesha wafugaji wadogo, hasa wanawake na vijana, ambao kwa kiasi kikubwa wanajihusisha na ufugaji wa kuku.
Kampeni hii ni sehemu ya mkakati mkuu wa serikali wa kuboresha sekta ya mifugo na kuiwezesha Tanzania kufikia viwango vya kimataifa. Rais alifafanua kuwa lengo ni kupata ithibati kutoka kwa mashirika makubwa ya kimataifa kama vile Shirika la Afya ya Wanyama Duniani (WOAH) na Shirika la Biashara Duniani (WTO). Kupata ithibati hii kutafungua fursa kubwa kwa Tanzania kuuza mifugo na mazao yake katika masoko ya kimataifa, na hivyo kuongeza mapato ya taifa na kuboresha maisha ya wafugaji.
Magonjwa yanayolengwa na kampeni hii ni mengi na yanawakumba mifugo mbalimbali. Baadhi ya magonjwa hayo ni pamoja na homa ya mapafu ya ng’ombe (CBPP), homa ya mapafu ya mbuzi (CCPP), ugonjwa wa miguu na midomo (FMD), mapele ngozi (LSD), kutupa mimba (Brucellosis), kimeta (Anthrax), sotoka ya mbuzi na kondoo (PPR), ndigana kali (ECF), mdondo (NCD), marek, gumboro, kichaa cha mbwa (Rabies), na homa ya Bonde la Ufa (RVF). Magonjwa haya yamekuwa kikwazo kikubwa kwa maendeleo ya sekta ya mifugo kwa kusababisha vifo vya mifugo, kupungua kwa uzalishaji, na vikwazo katika biashara.
Waziri wa Mifugo na Uvuvi, Dkt. Ashatu Kijaji, alitoa ufafanuzi zaidi kuhusu utekelezaji wa kampeni hii. Alisema kuwa utekelezaji ulianza rasmi mwezi Januari 2024, na kwa mwaka wa kwanza wa kampeni (2024/2025), serikali imetenga kiasi cha shilingi bilioni 28.1 za Kitanzania kwa ajili ya ununuzi wa chanjo. Fedha hizi zitatumika kununua dozi 19,097,223 za chanjo ya homa ya mapafu ya ng’ombe, dozi 17,000,000 za chanjo ya sotoka ya mbuzi na kondoo, na dozi 40,000,000 za chanjo dhidi ya magonjwa mbalimbali ya kuku kama vile kideri, mafua, na ndui.
Katika mwaka huu wa kwanza, kampeni itaanza kwa kulenga mifugo katika mikoa 14 ambayo imeathiriwa zaidi na ugonjwa wa sotoka ya mbuzi na kondoo. Mikoa hiyo ni Dodoma, Simiyu, Morogoro, Pwani, Mara, Manyara, Lindi, Mtwara, Tanga, Singida, Mwanza, na Shinyanga. Utekelezaji katika mikoa hii utakuwa wa kipaumbele ili kupunguza maambukizi na kuwalinda wafugaji katika maeneo hayo.
Ili kuhakikisha kampeni inakuwa endelevu na inafikia malengo yaliyokusudiwa, serikali imeweka utaratibu wa gharama ambapo wafugaji watachangia nusu ya gharama za chanjo. Wafugaji watalipa shilingi 500 kwa kila ng'ombe na shilingi 300 kwa kila mbuzi au kondoo. Hata hivyo, kama ilivyotangazwa, chanjo kwa kuku itatolewa bure kabisa. Kupitia michango hii ya wafugaji, serikali inatarajia kukusanya takriban shilingi bilioni 13.18 ambazo zitaelekezwa kwenye awamu ya pili ya kampeni.
Waziri Kijaji alieleza kuwa lengo kuu la kampeni hii ni kuongeza kwa kiasi kikubwa idadi ya mifugo inayopata chanjo. Serikali inatarajia kuongeza kiwango cha chanjo kutoka asilimia 22 hadi asilimia 70 kwa magonjwa ya homa ya mapafu ya ng’ombe, sotoka ya mbuzi na kondoo, na magonjwa ya kuku. Sambamba na hilo, kampeni inalenga kuongeza uelewa wa wafugaji kuhusu umuhimu wa chanjo kutoka asilimia 30 ya kaya za wafugaji hadi asilimia 70. Zaidi ya hayo, kampeni hii inatarajiwa kuleta fursa za ajira za muda mfupi kwa takriban wataalamu 1,472 wa mifugo ambao kwa sasa hawapo kwenye mfumo rasmi wa ajira.
Serikali ina matarajio makubwa kutokana na kampeni hii. Inatarajia kuwa biashara ya mifugo hai nje ya nchi itaongezeka kwa kasi kutoka mifugo 32,000 hadi kufikia mifugo 350,000 kwa mwaka. Hii itaongeza mapato ya fedha za kigeni kwa kiasi kikubwa, yanayokadiriwa kufikia shilingi bilioni 77.2 kwa mwaka. Vilevile, mauzo ya nyama nje ya nchi yanatarajiwa kupanda kutoka tani 14,000 hadi tani 50,000 kwa mwaka, na kuingiza mapato ya takriban shilingi bilioni 529.8 kwa mwaka. Mafanikio haya yataimarisha sana uchumi wa nchi na kuboresha maisha ya wafugaji.
Tanzania ni nchi yenye utajiri mkubwa wa mifugo, ikiwa na takriban ng'ombe milioni 37.9, mbuzi milioni 27.6, kondoo milioni 9.1, kuku milioni 103.1, na nguruwe milioni 3.9. Licha ya wingi huu wa mifugo, sekta hii inachangia asilimia 6.7 pekee ya Pato la Taifa. Hii inaashiria kuwa kuna fursa kubwa sana ya ukuaji wa sekta hii kwa kudhibiti magonjwa, kuboresha njia za ufugaji, na kuongeza thamani ya mazao ya mifugo. Waziri Kijaji alisisitiza kuwa ikiwa Tanzania itafanikiwa kudhibiti magonjwa ya mifugo kupitia kampeni hii ya chanjo, nchi ina uwezo wa kuuza hadi tani 882,182.8 za nyama yenye thamani ya zaidi ya shilingi bilioni 9.3 za Kitanzania.
Katika jitihada za kuimarisha sekta ya mifugo, serikali imekuwa ikichukua hatua mbalimbali. Hii ni pamoja na ujenzi wa majosho mapya 548 na ukarabati wa majosho 1,014 kwa gharama ya shilingi bilioni 11.64. Pia, imesambaza lita 147,907.75 za dawa za kuogesha mifugo zenye thamani ya shilingi bilioni 6.7. Kutokana na juhudi hizi, kumekuwa na mafanikio katika kupunguza vifo vya mifugo vinavyosababishwa na magonjwa yatokanayo na kupe na wadudu wengine, kutoka asilimia 72 mwaka 2021 hadi asilimia 45 mwaka 2024. Kampeni hii ya chanjo inatarajiwa kuongeza zaidi mafanikio haya.
Waziri Kijaji alitoa wito kwa viongozi wa mikoa na wilaya, wakurugenzi wa halmashauri, vyama vya wafugaji, na wadau wote wa maendeleo kushirikiana kwa nguvu katika kampeni hii ili kuhakikisha inafikia malengo yake. Alisisitiza kuwa ushirikiano wa pande zote ni muhimu kwa mafanikio ya kampeni hii ya kitaifa.
Katibu Mkuu wa Wizara ya Mifugo na Uvuvi, Prof. Riziki Shemdoe, alieleza kuwa chanjo itatolewa na wataalamu wa ugani wa serikali za mitaa pamoja na wataalamu kutoka sekta binafsi, kwa kushirikiana kwa karibu na vyama vya wafugaji vilivyosajiliwa. Ushirikiano huu utahakikisha kuwa chanjo inawafikia wafugaji wote kwa ufanisi.
Mwenyekiti wa Chama cha Wafugaji Taifa (CCWT), Bwana Mrida Mshota, alipongeza sana hatua hii ya serikali na kusema kuwa itawawezesha wafugaji kudhibiti magonjwa ya mifugo kwa gharama nafuu. Hata hivyo, aliiomba serikali kuongeza mkazo zaidi kwenye chanjo dhidi ya ugonjwa wa miguu na midomo (FMD), ambao amesema umekuwa tishio kubwa kwa wafugaji nchini.
Kwa ujumla, kampeni hii ya miaka mitano ya utoaji wa chanjo kwa mifugo inawakilisha hatua muhimu na ya kimkakati kwa serikali ya Tanzania katika kuimarisha sekta ya mifugo, kuongeza uzalishaji, na kuifungua nchi kwenye masoko ya kimataifa ya bidhaa za mifugo. Mafanikio ya kampeni hii yata kuwa na athari chanya kwa uchumi wa taifa na maisha ya mamilioni ya Watanzania wanaotegemea sekta hii.