Mbunge wa Viti Maalum, Mheshimiwa Ester Bulaya, ametoa wito mzito kwa Wizara ya Maji, inayoongozwa na Waziri Jumaa Aweso, kuchukua hatua kali na za haraka dhidi ya taasisi zote za umma ambazo zimejilimbikizia madeni makubwa ya ankara za maji. Akichangia kwa hisia kali katika mjadala wa makadirio ya bajeti ya Wizara ya Maji kwa mwaka wa fedha 2025/2026, bungeni jijini Dodoma mnamo tarehe 8 Mei, 2025, Mheshimiwa Bulaya alifichua ukubwa wa tatizo hilo, akisema deni la taasisi hizo limefikia kiasi cha takriban Shilingi Bilioni 61. Alisema hali hii inakwamisha jitihada za upatikanaji wa huduma ya maji safi na salama kwa wananchi wengine na kudhoofisha uwezo wa kifedha wa mamlaka za maji nchini.
Mheshimiwa Bulaya alisisitiza kuwa sheria ya kukata huduma ya maji kwa wadaiwa sugu haipaswi kuwa na macho ya kuangalia hadhi au ukubwa wa taasisi, bali inapaswa kutumika kwa usawa kwa wote. Alitaka sheria hiyo itekelezwe bila upendeleo kwa taasisi hizo za serikali, kama ambavyo mamlaka za maji zinavyochukua hatua za haraka za kukata huduma kwa wananchi wa kawaida pindi wanapochelewa kulipa bili zao, hata kama ni za kiasi kidogo cha fedha. "Sheria ni msumeno, inakata kote kote," Mheshimiwa Bulaya alionekana kusisitiza, akitaka kanuni za ukataji maji zifuatwe bila kigugumizi wala kujali hadhi ya mdaiwa.
Akielezea kwa uchungu na kutoa mfano halisi unaogusa, Mbunge huyo alishiriki uzoefu wake binafsi akisema, "Mheshimiwa Naibu Spika, mimi mwenyewe niliwahi kukatiwa huduma ya maji nyumbani kwangu kwa deni dogo tu, lisilofikia hata robo ya haya mabilioni yanayodaiwa na taasisi. Inasikitisha sana na si jambo jema hata kidogo kuona mwananchi wa kawaida, pengine mjasiriamali mdogo anayejitaabisha au mama ntilie anayehangaika na maisha, anadaiwa Shilingi 10,000 tu na anakatiwa maji mara moja bila huruma. Wakati huo huo, taasisi kubwa za serikali, ambazo zinapaswa kuwa mfano, zinadaiwa mabilioni ya shilingi lakini zinaendelea kupata huduma hiyo bila bughudha yoyote na bila kulipa kwa wakati. Huu si usawa hata kidogo na haukubaliki."
Alionya kuwa deni hilo la Shilingi Bilioni 61 si tu kwamba linakwamisha upatikanaji wa huduma ya maji kwa wananchi wengine ambao ni walipaji wazuri, bali pia linazorotesha kwa kiasi kikubwa uwezo wa mamlaka za maji kujiendesha, kufanya matengenezo ya miundombinu iliyochakaa, na kuwekeza katika miradi mipya ya kupanua mtandao wa majisafi na majitaka. Alifafanua kuwa fedha hizo zingeweza, kwa mfano, kusaidia kuchimba visima vingi vya maji katika maeneo yenye uhaba, kujenga matanki ya kuhifadhia maji, kununua pampu mpya, na kuajiri wataalamu zaidi ili kuboresha huduma kwa Watanzania.
Mheshimiwa Bulaya alihitimisha mchango wake kwa kumtaka Waziri Aweso na watendaji wake wote katika wizara na mamlaka za maji kusimamia suala hilo kwa umakini na uzalendo wa hali ya juu. Alisisitiza haja ya kuhakikisha kuwa taasisi zote za umma zinazodaiwa zinalipa madeni yao kwa wakati au zinakabiliwa na makali ya sheria kama raia wengine, ikiwa ni pamoja na kukatiwa huduma. Alisisitiza kuwa usawa mbele ya sheria na katika utoaji na ulipiaji wa huduma za jamii ni msingi muhimu wa utawala bora, haki, na maendeleo endelevu kwa wote.