Onyo la Mtaalamu: Matumizi ya Antibayotiki ni Kama Mafuta ya Kisukuku—Msaada Leo, Janga Kesho

Tatizo la dawa za antibiotiki kushindwa kufanya kazi kutokana na usugu wa vimelea (antibiotic resistance) si jambo jipya. Kwa mujibu wa mtaalamu mmoja, hatari hii ilitabiriwa zaidi ya miaka 70 iliyopita, muda mfupi tu baada ya dawa hizi kuanza kutumika. Licha ya onyo hilo la mapema, dunia imeendelea kutumia dawa hizi muhimu ovyo, na sasa tunakaribia janga la kiafya linalofanana na lile la mabadiliko ya tabianchi.

Liam Shaw, mtafiti kutoka Chuo Kikuu cha Bristol nchini Uingereza, akiongea na gazeti la The Guardian, ametoa mlinganisho mzito: "Matumizi yetu ya antibayotiki yanafanana sana na jinsi tunavyotumia mafuta ya kisukuku (makaa ya mawe na petroli)."

Mlinganisho wa Antibayotiki na Mafuta ya Kisukuku

Shaw anaeleza kuwa kuna mfanano wa kutisha kati ya vitu hivi viwili:

1. Manufaa Makubwa, Madhara Makubwa: Kama vile mafuta ya kisukuku yalivyoleta mapinduzi ya viwanda na kuboresha maisha lakini sasa yanatishia sayari kwa ongezeko la joto, ndivyo antibayotiki zilivyoleta mapinduzi katika tiba. Zimepunguza vifo, zimeruhusu upasuaji mgumu kufanyika, na kuongeza umri wa kuishi wa binadamu. Lakini matumizi yake mabaya yametengeneza "wadudu sugu" (superbugs)—bakteria ambao hawauliwi tena na dawa, na kusababisha tishio kubwa kwa afya ya binadamu.
2. Gharama Nafuu na Matumizi ya Ovyо: Moja ya sababu kuu za matumizi makubwa ya mafuta ya kisukuku ni bei yake nafuu. Hali ni hiyohiyo kwa antibayotiki, ambazo mara nyingi ni nafuu ikilinganishwa na matibabu mengine. Hii imesababisha zitumike hata pale pasipohitajika.
3. Gharama Zilizofichwa: Bei nafuu ya antibayotiki haionyeshi gharama halisi kwa jamii. Kila wakati dawa hizi zinapotumika vibaya, zinachangia kuongeza usugu. Gharama halisi ni maisha ya watu yanayopotea wakati maambukizi rahisi yanaposhindikana kutibika. Hizi ni "athari hasi za nje" (negative externalities) ambazo hazionekani kwenye bei.

Mzigo Mkubwa kwa Nchi Zinazoendelea

Shaw anasisitiza kuwa tatizo hili, kama lile la mabadiliko ya tabianchi, linaziathiri zaidi nchi za kipato cha chini. Kama vile ilivyo vigumu kwa nchi hizi kumudu nishati safi na kuachana na mafuta ya bei rahisi, ndivyo ilivyo vigumu kwao kupunguza matumizi ya antibayotiki. Nchi hizi zinakabiliwa na vifo vingi zaidi vitokanavyo na magonjwa ya kuambukiza, hivyo haziwezi kumudu "anasa" ya kuwa na wasiwasi kuhusu usugu wa dawa wa miaka kumi ijayo wakati watu wanakufa leo.

Tatizo Lililojulikana kwa Miongo Kadhaa

Shirika la Afya Duniani (WHO) na Umoja wa Mataifa (UN) wanautaja usugu wa antibayotiki kama "moja ya matishio makubwa zaidi kwa afya ya umma duniani." Tayari, zaidi ya watu milioni moja hufariki kila mwaka kutokana na maambukizi yasiyotibika, na idadi hiyo inaongezeka. Shaw anasema madaktari waligundua tatizo hili tangu miaka ya 1950 lakini dunia iliendelea na matumizi mabaya.

Njia ya Kusonga Mbele

Mtaalamu huyu anapendekeza kuwa nchi tajiri, ambazo zimenufaika zaidi na antibayotiki kwa miongo mingi, zinapaswa kuongoza katika kutafuta suluhu. Hii ni pamoja na:

1. Kuwekeza fedha nyingi katika utafiti na ugunduzi wa dawa mpya za antibayotiki.
2. Mamlaka za afya kuweka mifumo thabiti ya kudhibiti matumizi yasiyo ya lazima ya dawa hizi.
3. Kipaumbele kiwekwe kwenye kinga, ikiwemo matumizi ya chanjo, kuboresha usafi na afya ya umma, ili kupunguza maambukizi na hivyo kupunguza hitaji la kutumia antibayotiki.