Dunia imesimama na kushika tama. Katika kile kinachotajwa kama hatua nzito zaidi ya kisayansi kuwahi kutokea tangu kumalizika kwa Vita ya Pili ya Dunia, Rais wa Marekani, Donald Trump, ametangaza kuanza kwa mradi mpya wa kiserikali unaolenga kuifanya nchi hiyo kuwa mtawala asiyepingika wa teknolojia ya Akili Mnemba (AI). Mradi huo uliopewa jina la 'Genesis Mission' (Misheni ya Mwanzo), umelinganishwa na 'Manhattan Project'—ule mradi wa siri uliotengeneza bomu la kwanza la nyuklia duniani miaka ya 1940.
Kupitia amri ya kiutendaji (Executive Order) aliyoisaini tarehe 25 Novemba 2025, Rais Trump ameagiza kuundwa kwa "jeshi la kidijitali" litakalounganisha akili kubwa za wanasayansi, kompyuta zenye kasi ya ajabu (Supercomputers), na data zote za serikali chini ya mwamvuli mmoja.
Lengo: Kasi ya 'Jet' Badala ya Bajaji
Ikulu ya Marekani (White House) imeutaja mradi huu kama "nukta ya mabadiliko" kwa sayansi. Lengo kuu ni kuchukua utafiti ambao kwa kawaida ungechukua miaka mingi kukamilika, na kuufanya ukamilike ndani ya siku chache au hata masaa.
Wizara ya Nishati ya Marekani pamoja na Maabara 17 za Kitaifa wamepewa jukumu la kusimamia "injini" hii mpya. Fikiria maabara hizi zikiunganishwa na kuwa kitu kimoja chenye nguvu ya kutisha, zikifanya kazi ya kutengeneza roboti, kuchunguza tiba za magonjwa sugu (Biotech), na hata kutafuta nishati mpya ya nyuklia (nuclear fusion) kwa kutumia akili ya mashine.
Michael Kratsios, Mkuu wa Ofisi ya Sera za Sayansi na Teknolojia White House, amesema wazi: "Tunataka kutumia data za serikali kuchochea kasi ya uvumbuzi ambayo haijawahi kushuhudiwa."
Vigogo wa Dunia Waungana: "Timu ya Taifa ya AI"
Kinachofanya mradi huu wa 'Genesis Mission' kuwa wa kipekee ni orodha ya washirika wake. Serikali ya Marekani haifanyi hivi peke yake; imewaita "Wababe wa Silicon Valley" wote mezani.
Kampuni zilizotajwa kushiriki ni pamoja na OpenAI (wamiliki wa ChatGPT), Google, Microsoft, NVIDIA (wafalme wa chipu), Amazon (AWS), IBM, na Anthropic. Hii ni sawa na kusema Simba, Yanga, na Azam zimeungana kuunda timu moja kali ya ushindi. Mbali na makampuni ya AI, wapo pia watengenezaji wa vifaa vizito kama GE Aerospace na Applied Materials.
Ushirikiano huu unalenga kujenga mifumo ya AI ambayo inaweza kufanya majaribio ya kisayansi yenyewe (autonomous experimentation), kuanzia kwenye kubuni dawa mpya hadi kutengeneza 'chips' za kisasa zaidi.
Marekani Kuweka Sheria Mpya za Mchezo
Wadadisi wa mambo wanasema mradi huu una maana kubwa sana kiuchumi na kisiasa. Kwa kuweka mkono wa serikali kwenye utafiti wa AI, Marekani inajiweka katika nafasi ya kupanga viwango (standards) vya dunia nzima. Mambo kama jinsi ya kuhifadhi data (metadata), usalama wa 'Cloud', na nani anaruhusiwa kupata taarifa fulani, yote haya sasa yataamuliwa Washington.
Hii inaweza kumaanisha kuwa mataifa mengine, yakiwemo ya Afrika, yatalazimika kufuata viwango hivi vipya ili kuendana na soko la dunia, au kubaki nyuma kama watazamaji.
Wasiwasi wa Bajeti: Nani Analipa Bili?
Hata hivyo, kama wahenga wasemavyo, "Hakuna cha bure." Licha ya mbwembwe zote hizi, amri hiyo ya Rais Trump haikutaja kiasi cha pesa kitakachotumika. Mradi mkubwa kama huu unagharimu Matrilioni ya Shilingi.
Kutokuwepo kwa bajeti maalum kumezua hofu kuwa huenda mzigo wa gharama ukaangukia kwa makampuni binafsi, jambo ambalo linaweza kuyafanya makampuni hayo yawe na nguvu kubwa kuliko serikali yenyewe siku za usoni. Wakosoaji wanauliza: Je, faida ya mradi huu itarudi kwa wananchi wa kawaida, au itanufaisha tu mifuko ya matajiri wa teknolojia?
Wizara ya Nishati imepewa siku kuanzia 60 hadi 270 kuanza kuonyesha matunda ya kwanza ya mradi huu. Kwa sasa, dunia inasubiri kuona kama 'Genesis Mission' itakuwa mkombozi wa sayansi au mwanzo wa utawala mpya wa kidijitali.