Mfumo mpya wa Akili Mnemba (AI) kutoka kampuni ya Microsoft, unaoitwa Aurora, umeonyesha uwezo wa kuvunja rekodi katika utabiri wa mifumo ya dunia – kama vile hali ya hewa, njia za vimbunga, na uchafuzi wa hewa – kwa ufanisi na kasi inayozipita kwa mbali mbinu za jadi. Wakati ambapo uundaji wa mifumo ya kawaida ya utabiri huchukua miaka kadhaa, Aurora imefanikiwa kufikia na hata kuzidi utendaji huo kwa mafunzo ya takriban wiki nne hadi nane tu.
Utafiti huu uliofanywa na timu ya wanasayansi ikiongozwa na Profesa Paris Perdikaris kutoka Idara ya Uhandisi Mitambo na Mekaniki Tumikizi, Chuo Kikuu cha Pennsylvania nchini Marekani, ulichapishwa juzi, tarehe 21 Mei 2025 (saa za huko), katika jarida la kimataifa la kisayansi la 'Nature'.
Utabiri sahihi wa mifumo ya dunia ni muhimu sana katika kupunguza madhara ya majanga ya asili na kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi. Hata hivyo, mchakato huu huhitaji nguvu kubwa za kikompyuta ili kuchanganua vigezo vingi mno vinavyohusika.
Aurora ilizinduliwa kwa mara ya kwanza Mei mwaka jana (2024) kama mfumo wa AI wa kutabiri hali ya hewa. Tangu awali, ilisifiwa kwa uwezo wake wa kutabiri uchafuzi wa hewa na hali ya hewa duniani kote kwa kasi mara 5,000 zaidi ya mifumo iliyokuwepo. Katika utafiti huu mpya, timu ya wanasayansi iliifunza Aurora kwa kutumia kiasi kikubwa cha data za kijiografia na kimazingira (geophysical data) zinazolingana na saa milioni moja za uchunguzi, ili kuunda mfumo wa kina wa utabiri wa mifumo ya dunia.
Matokeo ya majaribio ya utendaji wake yalikuwa ya kuvutia. Katika utabiri wa hali ya hewa na viwango vya uchafuzi wa hewa, Aurora ilionyesha ufanisi wa hali ya juu, ikiwa miongoni mwa asilimia 30 bora ikilinganishwa na mifumo ya utabiri iliyopo. Zaidi ya hayo, katika jukumu la kutabiri njia ya vimbunga (cyclones) kwa kipindi cha siku tano, Aurora ilitoa utabiri sahihi zaidi kuliko mifumo mingine yote ya utabiri iliyojaribiwa.
Faida kubwa zaidi ya Aurora ni ufanisi wake wa ajabu. Katika utafiti huu, kipindi cha mafunzo cha Aurora kilikuwa ni wiki nne hadi nane tu. Hii ina maana kuwa inaweza kuokoa rasilimali mara nyingi zaidi ikilinganishwa na mifumo ya jadi ambayo huhitaji miaka mingi ya uundaji na matumizi makubwa ya kompyuta zenye nguvu nyingi (high-performance computing). Uwezo huu wa Aurora kujifunza haraka umewezeshwa na wingi wa data zilizokusanywa kwa njia za jadi kwa miaka mingi.
Watafiti walihitimisha kwa kusema, "Aurora inaweza kutumika kama mfumo wa msingi (foundational model) kwa ajili ya mifumo ya dunia." Waliongeza kuwa, "Akili Mnemba imepanua upatikanaji wa taarifa za hali ya hewa na tabianchi zenye ubora wa hali ya juu." Ugunduzi huu unafungua milango mipya katika jinsi tunavyoweza kutumia AI kukabiliana na changamoto kubwa za kimazingira na kuboresha maisha ya watu duniani kote kwa kutoa maonyo ya mapema na sahihi zaidi kuhusu majanga.