Kampuni kubwa ya teknolojia duniani, Google, imetangaza sasisho (update) kubwa na la kimapinduzi kwenye jukwaa lake la uchambuzi wa data za satelaiti, linalojulikana kama 'Google Earth AI'. Hatua hii inatajwa kuwa ni mabadiliko makubwa kwa wanasayansi, serikali, na mashirika, kwani sasa jukwaa hilo limewekewa injini ya akili bandia (AI) ya kisasa zaidi ya Google, maarufu kama Gemini.
Tangazo hili, lililotolewa jana Oktoba 23, linaeleza kuwa mchanganyiko huu mpya unajumuisha uwezo wa hali ya juu wa Gemini wa "kufikiri na kutoa hoja" (advanced reasoning) na miongo kadhaa ya data na mifumo ya kijiografia (geospatial models) ambayo Google imekusanya.
Hapo awali, mifumo ya 'Earth AI' ilikuwa imegawanyika; kulikuwa na mfumo wa kutabiri hali ya hewa, mwingine wa kuonyesha ramani za msongamano wa watu, na mwingine wa kuchambua picha za satelaiti. Sasa, kwa kutumia nguvu ya Gemini, mifumo yote hii imeunganishwa na inaweza kuzungumza. Hii inaruhusu 'Google Earth AI' kujibu maswali magumu na yenye tabaka nyingi ambayo hapo awali hayakuwezekana.
Google imetoa mfano hai wa uwezo huu mpya. Badala ya kuuliza tu, "Dhoruba itatua wapi?", sasa mtafiti anaweza kuuliza swali la kimkakati zaidi. Mfumo wa Gemini unaweza kuchambua swali hilo na kutoa majibu ya kina, kama vile: "Ni miundombinu gani muhimu (kama hospitali au barabara) iko hatarini kutokana na dhoruba hiyo?" na "Ni jamii zipi (kwa mfano, zenye kipato cha chini) ndizo zilizo katika hatari zaidi ya kuathirika?" Hili ni badiliko kutoka kutabiri tukio kwenda kutabiri *madhara* ya tukio.
Uwezo huu mpya unarahisisha kazi kwa kiwango cha ajabu. Kwa mfano, hapo awali, mtaalamu katika mamlaka ya maji (kama DAWASA au mamlaka za mabonde) aliyekuwa akitafuta maeneo yaliyoathiriwa na ukame, angelazimika kutumia wiki nyingi kuchunguza mamia ya picha za satelaiti kwa jicho ili kubaini "ni mito ipi imekauka".
Sasa, kwa kutumia 'Earth AI' mpya, mtaalamu huyo anaweza tu kuandika ombi kwa lugha ya kawaida: "Nionyeshe maeneo yote ambayo mito yake imekauka." Akili bandia ya Gemini itafanya uchambuzi huo mara moja.
Lakini uwezo wake hauishii hapo. Mfumo huu una uwezo wa "kufikiri mbele". Baada ya kuonyesha maeneo yenye mito iliyokauka, AI inaweza kutoa tahadhari ya pili: "Kutokana na ukame huu unaoendelea na aina ya udongo katika eneo hili, kuna uwezekano mkubwa wa kutokea kwa vimbunga vya vumbi (dust storms) ambavyo ni janga la pili."
Vilevile, mfumo huu unaweza kutumika kufuatilia usalama wa vyanzo vya maji. Unaweza kutambua kiotomati "maeneo ambayo kumezuka maua ya sumu" (harmful algal blooms) katika maziwa au mabwawa, na kuzisaidia mamlaka kutoa tahadhari kwa umma kabla ya watu kutumia maji hayo kwa kunywa.
Ingawa kwa sasa sasisho hili litaanza kupatikana kwa watumiaji wa kulipia wa kitaalamu (Google Earth Professional) nchini Marekani, tayari linaonyesha manufaa yake duniani. Google imethibitisha kuwa Ofisi ya Kanda ya Afrika ya Shirika la Afya Duniani (WHO) tayari inatumia teknolojia hii. Nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC), WHO wanaitumia 'Earth AI' mpya kutabiri maeneo yaliyo katika hatari kubwa zaidi ya kukumbwa na milipuko ya ugonjwa wa Kipindupindu.
Kadhalika, kampuni ya satelaiti ya 'Airbus' imeanza kutumia teknolojia hii kwa majaribio ili kugundua kiotomati mimea (kama miti) inayokua na kukaribia nyaya za kusafirisha umeme. Hii inaweza kusaidia mashirika ya umeme (kama TANESCO) kuzuia tatizo la kukatika kwa umeme kunakosababishwa na miti kuangukia nyaya.
Akihitimisha, Makamu wa Rais wa Utafiti wa Google, Yossi Matias, alisema: "'Earth AI' inachanganya miongo kadhaa ya uundaji wa mifumo ya dunia na uwezo wa kufikiri wa Gemini. Kazi za uchambuzi tata ambazo hapo awali zilichukua miaka kadhaa kukamilika, sasa zinaweza kufanywa ndani ya dakika chache tu."