Habari ya kushangaza imetikisa ulimwengu wa teknolojia huko Silicon Valley, Marekani. Kampuni moja inayofanya vizuri sana sasa, Fireflies.ai, ambayo hivi karibuni imefikia hadhi ya 'Unicorn' (kampuni yenye thamani ya zaidi ya Dola bilioni 1, sawa na zaidi ya Shilingi Trilioni 2.65), imefichua siri yake ya kuanzishwa. Mmoja wa waanzilishi wake, Afisa Mkuu wa Teknolojia (CTO) Sam Udotong, alitumia mtandao wa LinkedIn kukiri jambo ambalo wengi wameliita "utapeli" uliojificha kwenye "ubishi" wa hali ya juu.
Mnamo mwaka 2017, yeye na mwenzake, Krish Ramineni, walizindua huduma waliyoiita 'AI Notetaker'—mfumo wa Akili Mnemba (AI) ambao uliahidi kuingia kwenye mikutano ya kampuni (kama Zoom au Google Meet) na kuandika muhtasari (minutes) wa kila kilichozungumzwa. Walitoza wateja ada ya Dola 100 (kama TZS 260,000) kwa mwezi kwa huduma hii ya kisasa.
Ukweli wa Mambo: 'AI Fred' Alikuwa Mtu
Hapa ndipo 'kasheshe' lilipo. Udotong alifichua kuwa wakati huo, hakukuwa na AI yoyote iliyokuwa ikifanya kazi hiyo.
"Tuliwaambia wateja kwamba 'AI' yetu itajiunga na mkutano," aliandika Udotong. "Lakini kiukweli tulikuwa ni mimi na mwenzangu (Krish) tukijiunga kwenye simu kwa jina la bandia la 'Fred'. Tulikuwa tunakaa kimya (tukiwa 'muted'), tunasikiliza na kuandika kila kitu kwa mikono. Dakika 10 baada ya mkutano kumalizika, tulikuwa tunatuma muhtasari."
Aliongeza kwa utani, "Roboti bora zaidi (prototype) iliyowahi kutengenezwa ilikuwa ni vijana wawili waliokuwa wanakula pizza tu."
Walifanya Hivi Ili Kuokoa Maisha
Udotong alieleza kuwa walilazimika kufanya hivi kwa sababu walikuwa wamefilisika vibaya. Walikuwa wamejaribu na kushindwa kwenye biashara nyingine sita za 'cryptocurrency' zilizopita na walikuwa hawana hata senti. Hili lilikuwa "tumaini lao la mwisho" la kuokoa maisha.
"Njia bora ya kujua kama wazo lako la biashara linafanya kazi ni wewe mwenyewe kuwa bidhaa hiyo," alisisitiza.
Walifanya hivi kwa mikutano zaidi ya 100 hadi walipokusanya pesa za kutosha za kulipia kodi ya nyumba na kuendeleza ndoto yao. Hapo ndipo walipoanza rasmi kuajiri wahandisi na kutengeneza AI halisi ambayo sasa inatumika. Miaka minane baadaye, ule "utapeli" wa awali umezaa matunda: kampuni yao sasa inatumiwa na asilimia 75 ya makampuni makubwa ya Fortune 500 duniani.
Utapeli au Ujanja wa Kuishi?
Baada ya kuweka chapisho hili la ukweli, mamia ya watu walimshambulia kwenye LinkedIn, wakisema walichofanya ni "utapeli" (scam) na si "ubishi."
Lakini Udotong hakujali shutuma hizo. Alijibu akidai kuwa baadhi ya wateja wao wa mwanzo walijua kinachoendelea lakini hawakujali. Kimsingi, wateja walikuwa wanapata huduma waliyoilipia (muhtasari wa mkutano) kwa bei nzuri na kwa ubora wa kuridhisha—hawakujali kama ilifanywa na mtu au na mashine.
Hata hivyo, hii si mara ya kwanza kwa "ubishi" wa namna hii kutokea Silicon Valley. Kesi maarufu ni ya kampuni ya Builder.ai (iliyoanzishwa 2016). Nayo ilidai inatumia AI kujenga programu za simu na ikapata mamia ya mamilioni ya dola za wawekezaji (kama SoftBank na Microsoft). Lakini mwaka 2019, gazeti la Wall Street Journal lilifichua kuwa "AI" hiyo walikuwa ni watengeneza programu (developers) nchini India wakifanya kazi kwa mikono. Tofauti na Fireflies.ai, Builder.ai iliishia kufilisika na kufunga biashara Mei 2025. Hii inaonyesha kuwa kuna mstari mwembamba sana kati ya "kujipanga" na "utapeli" wa wazi.