Kumekuwa na madai mapya kwamba mswaki unaweza kuwa chanzo kikuu cha kueneza magonjwa. Inakadiriwa kuwa mswaki unaotumika unaweza kubeba kiwango cha chini cha bakteria milioni moja hadi milioni 12 ya bakteria, kuvu (fungi), na virusi.
Kulingana na ripoti ya BBC mnamo Oktoba 19, wanasayansi wamechapisha utafiti unaosisitiza umuhimu wa kuzingatia usafi wa mswaki kwa kuwa mazingira yanayozunguka mswaki huunda hali bora sana kwa vijidudu (microbes) kuzaliana.
Profesa Marc-Kevin Jin kutoka Chuo Kikuu cha Rhine-Waal cha Sayansi Zilizotumika nchini Ujerumani, alisema, "Vijidudu kwenye mswaki vinatokana na vyanzo vitatu: kinywa cha mtumiaji, ngozi yake, na mazingira ya kuhifadhia mswaki."
Bakteria Walioficha na Mazingira ya Hatari
Inafaa kujua kuwa hata mswaki mpya huweza kuwa na vijidudu. Utafiti wa Chuo Kikuu cha São Paulo nchini Brazil wa mwaka 2012, uliochambua miswaki mipya 40 kutoka kwa wazalishaji mbalimbali, uligundua kuwa nusu ya miswaki hiyo ilikuwa tayari imechafuliwa na aina mbalimbali za bakteria, ingawa wengi walikuwa hawana madhara kwa binadamu.
Vijidudu vingi vinavyopatikana kwenye mswaki uliotumika pia huwa havina madhara, vikitoka kinywani, kama vile Rothia denocariosa, Streptococcaceae mitis, na Actinomyces. Baadhi ya vijidudu hivi huweza kusaidia kuzuia vijidudu vingine vinavyosababisha meno kuoza.
Hata hivyo, hatari ipo kwenye vijidudu hatari vinavyojificha. Profesa Vinicius Pedrazzi wa Shule ya Udaktari wa Meno ya Chuo Kikuu cha São Paulo, alieleza kuwa staphylococci na streptococci fulani husababisha kuoza kwa meno, huku aina zingine zikisababisha uvimbe wa fizi (periodontal disease).
Utafiti wa Chuo Kikuu cha Nanjing nchini China wa mwaka 2020 uligundua vijidudu vinavyohusishwa na matatizo ya tumbo na sumu ya chakula, kama vile E. coli, Pseudomonas aeruginosa, na enterobacteria, kwenye miswaki inatumika. Pia, Klebsiella pneumoniae na kuvu aina ya Candida (vinavyosababisha thrush) vilipatikana. Vijidudu hivi huweza kutoka kinywani, kwenye mikono inayotumika kusukutua, au maji.
Choo na Hatari ya Airborne
Mazingira ya kuhifadhi mswaki huongeza kasi ya kuzaliana kwa vijidudu. Bafu/Choo ni sehemu ya joto na unyevu, yenye aerosoli (matone madogo angani) yanayobeba bakteria na virusi. Profesa Jin anasema miswaki iliyohifadhiwa bafuni huwa rahisi kuambukizwa.
Hali inakuwa mbaya zaidi wakati maji ya choo yanaposukumwa (flushing), kwani husambaza virusi hewani hadi urefu wa mita 1.5 (futi 5) na kutua kwenye miswaki. Aerosoli hizi zinaweza kuwa na vimelea hatari kama mafua (influenza), COVID-19, na Norovirus, na kusababisha hatari ya kuambukizwa, hasa mswaki unapowekwa karibu na choo.
Katika vyoo vya umma au vya wanafunzi, uwezekano wa kuambukizwa huongezeka. Utafiti wa 2015 wa Jumuiya ya Kimarekani ya Mikrobiolojia uligundua kuwa asilimia 60 ya miswaki ya wanafunzi ilikuwa imechafuliwa na bakteria zinazotoka kwenye kinyesi, na mara nyingi vijidudu hivyo vilitoka kwa mtu mwingine.
Baadhi ya tafiti zimeonyesha kuwa virusi vya homa na COVID-19 vinaweza kuishi kwenye mswaki kwa saa kadhaa, na virusi vya herpes simplex aina ya 1 (vinavyosababisha vidonda mdomoni) vinaweza kuishi hadi saa 48. Hii inaifanya miswaki kuwa chanzo kinachowezekana cha kueneza magonjwa.
Suluhisho na Mkakati Mpya
Kwa watu wengi, hatari ya kuambukizwa magonjwa kupitia mswaki ni ndogo, lakini inaweza kuwa tatizo kwa watu wenye kinga dhaifu ya mwili. Utafiti wa Profesa Jin ulionyesha kuwa baadhi ya bakteria za miswaki zilikuwa na jeni za ukinzani dhidi ya dawa (antibiotic resistance), na kufanya matibabu kuwa magumu.
Wanasayansi wanapendekeza mbinu rahisi: kusimamisha mswaki wima baada ya kutumia na kuruhusu ukauke kwa joto la kawaida. Virusi kama mafua na COVID-19 huvunjika kwa urahisi wakati wa kukauka. Streptococcus mutans, bakteria inayosababisha meno kuoza, inaweza kuishi hadi saa nane, lakini huanza kufa baada ya saa 12.
American Dental Association (ADA) na CDC vinashauri kutofunika mswaki au kuuweka kwenye chombo kilichofungwa, kwa sababu unyevu unaweza kukuza kuzaliana kwa vijidudu.
Njia bora zaidi ya kusafisha ni kuloweka mswaki kwa dakika 5-10 kwenye maji ya mdomo (mouthwash) yenye 0.12% Chlorhexidine au 0.05% Cetylpyridinium Chloride. Kusafisha kwa kukausha nywele (hair dryer) au wiski haipendekezwi, ingawa kuweka kwenye microwave kunaweza kufanya kazi lakini kuna hatari ya kuyeyusha bristles.
Miswaki chakavu huwa na bakteria, unyevu, na virutubishi vingi, na kufanya iwe rahisi kwa vijidudu kuzaliana. ADA inashauri kubadili mswaki kila baada ya miezi mitatu, na watu wenye kinga dhaifu wanapaswa kubadilisha mara nyingi zaidi. Utafiti wa Jin uligundua kuwa idadi ya bakteria kwenye mswaki hufikia kilele chake baada ya matumizi ya karibu wiki 12.
Watafiti sasa wanaangalia mbinu mpya, ikiwemo kuunda dawa za meno zinazo 'kukuza' ukuaji wa bakteria. Lengo ni kutumia dawa za meno za Probiotics kuweka bakteria wenye manufaa kinywani ili kusaidia kusawazisha vijidudu na kuweka kinywa kikiwa na afya. Streptococcus salivarius inajulikana kuzuia bakteria hatari na kuondoa plaque. Watafiti wanajaribu miswaki iliyoboreshwa na bakteria kama Limosilactobacillus reuteri, ambayo inaweza kuzuia meno kuoza kwa kushindana na Streptococcus mutans.
Profesa Jin anahitimisha, "Miswaki iliyopakwa probiotic au vifaa vya bioactive inaweza kusaidia kusawazisha vijidudu kinywani, na kufanya mswaki kuwa chombo cha kulinda afya ya kinywa badala ya hatari ya maambukizi." Hata hivyo, anasisitiza kuwa utafiti zaidi unahitajika katika eneo hili.