Taifa la Marekani linakabiliwa na janga la kimazingira na kiuchumi baada ya kuripotiwa kifo cha kihistoria cha mabilioni ya nyuki. Uchunguzi umeonyesha kuwa asilimia 62 ya makundi ya nyuki wa kibiashara walikufa kati ya Juni mwaka jana na Januari mwaka huu, kiwango kikubwa zaidi kuwahi kurekodiwa nchini humo. Janga hili si tishio kwa Marekani pekee, bali ni kengele ya hatari kwa usalama wa chakula duniani, ikiwemo Tanzania.
Umuhimu wa nyuki katika maisha yetu ni mkubwa kuliko wengi wanavyofikiria. Viumbe hawa wadogo wanahusika na uchavushaji wa takriban asilimia 90 ya mimea yote inayotoa maua na zaidi ya robo tatu ya mazao makuu ya chakula duniani. Bila nyuki, uzalishaji wa matunda, mboga, na mazao mengine mengi ungeporomoka. Nchini Marekani pekee, mchango wa kiuchumi wa nyuki kupitia uchavushaji unakadiriwa kuwa kati ya Dola za Kimarekani bilioni 20 na 30 (sawa na takriban Shilingi Trilioni 52 hadi 78) kila mwaka.
Uchunguzi uliofanywa na watafiti wa Idara ya Kilimo ya Marekani (USDA) umebaini kuwa chanzo kikuu cha maafa haya ni virusi hatari vinavyoenezwa na kimelea kidogo kiitwacho "Varroa mite". Kimelea hiki huishi juu ya mwili wa nyuki na kuwaambukiza virusi vinavyowaua kwa haraka.
Tatizo kubwa zaidi linalowakabili wafugaji wa nyuki na wanasayansi ni kwamba kimelea hiki cha Varroa kimekuwa sugu kwa karibu dawa zote za kukitokomeza. Kwa miaka mingi, dawa iitwayo "amitraz" ndiyo iliyokuwa tegemeo pekee lililobaki, lakini sasa utafiti umethibitisha kuwa hata hiyo haifanyi kazi tena ipasavyo. Wataalamu wanasema kuongeza nguvu ya dawa hiyo kutasababisha madhara kwa nyuki wenyewe, hivyo ni kama kufika mwisho wa barabara.
Wanasayansi wanasema kuna uwezekano pia kuwa nyuki wamedhoofishwa na mambo mengine kama vile matumizi ya dawa nyingine za kilimo (viuatilifu) na ukosefu wa lishe bora kutokana na kupungua kwa maua pori.
Kwa sasa, hakuna tiba ya moja kwa moja ya virusi hivi. Juhudi zinaelekezwa katika kujaribu kutengeneza matibabu yatakayoongeza nguvu ya kinga ya mwili wa nyuki ili waweze kupambana na virusi wenyewe, badala ya kujaribu kumuua kimelea ambaye amekuwa sugu. Hata hivyo, inakadiriwa kuwa itachukua miaka mingi kabla ya tiba kama hiyo kupatikana.
Wakati janga hili la vimelea sugu likiendelea Marekani, ripoti nyingine za kimataifa zimeonya juu ya vitisho vingine kwa nyuki duniani, ikiwemo uchafuzi wa hewa na mwanga, matumizi ya plastiki, na mabadiliko ya tabianchi. Hii ni changamoto kwa mataifa yote, ikiwemo Tanzania, kulinda mazingira na viumbe hawa muhimu kwa ajili ya kilimo na uhai wetu.