Utafiti mpya wa kusisimua umefichua kuwa sauti ya mizinga au mvumo unaotolewa na nyuki wanapopuruka pekee inaweza kuichochea mimea kuongeza uzalishaji wake wa nekta (majimaji matamu yanayotumiwa na nyuki kutengeneza asali). Ugunduzi huu unafungua ukurasa mpya katika uelewa wetu kuhusu jinsi mimea na wadudu wanaochavusha wanavyowasiliana.
Matokeo haya ya utafiti yaliwasilishwa jana, tarehe 21 Mei 2025, katika Mkutano wa 188 wa Jumuiya ya Akustika ya Marekani na timu ya kimataifa ya watafiti kutoka Italia (wakiongozwa na Profesa Francesca Barbero wa Idara ya Zoolojia, Chuo Kikuu cha Torino), Uhispania, na Australia.
Viumbe wanaosaidia mimea katika uchavushaji, kama vile nyuki, vipepeo, nondo, na baadhi ya ndege na popo, hujulikana kama wachavushaji. Kwa muda mrefu, imefahamika kuwa mimea imebadilika na kuwa na njia mbalimbali za kuwavutia wachavushaji hawa, kama vile rangi za kuvutia za maua au harufu nzuri. Tafiti nyingi zimejikita katika ishara hizi za kuona na kunusa. Hata hivyo, athari za sauti mbalimbali zinazotolewa na wachavushaji wanapoyakaribia maua kwa mimea yenyewe zilikuwa hazijulikani sana.
Katika utafiti wao, wanasayansi waliweka kinasa sauti karibu na maua ya mmea aina ya snapdragon (jina la kisayansi: Antirrhinum litigiousum) na kurekodi sauti iliyotolewa na aina maalum ya nyuki waitwao "red snail-shell bee" (Rhodanthidium sticticum). Hawa ni nyuki wenye tabia ya kujenga makazi yao ndani ya makombe ya konokono yaliyo tupu. Baada ya kurekodi sauti hizo, watafiti walizicheza tena karibu na maua ya snapdragon bila kuwepo kwa nyuki wowote, kisha wakachunguza mwitikio wa mimea hiyo.
Matokeo yalikuwa ya kushangaza: Kiasi cha sukari na nekta kilichotolewa na maua ya snapdragon kiliongezeka kwa kiasi kikubwa. Uchunguzi wa kina ulithibitisha kuwa msisimko wa sauti uliathiri utendaji wa jeni zinazohusika na usafirishaji wa sukari na uzalishaji wa nekta ndani ya mmea.
Kuongezeka kwa uzalishaji wa nekta kunatarajiwa kuwafanya nyuki watumie muda mrefu zaidi kwenye ua moja, na hivyo kuongeza ufanisi wa uchavushaji. Profesa Barbero alielezea, "Uwezo wa mimea kutambua wachavushaji kupitia sauti zao za mitetemo inaweza kuwa mkakati wa mmea kujirekebisha kulingana na mazingira." Aliongeza, "Iwapo mmea unaweza kuathiri tabia ya mchavushaji, basi unaweza kuongeza mafanikio yake ya uzazi."
Ingawa sasa imethibitika kuwa sauti ya nyuki inaweza kuathiri mwitikio wa mimea, bado haijathibitishwa kama mimea nayo inaweza kutoa sauti zinazoweza kuathiri tabia za wachavushaji kama nyuki. Profesa Barbero anaona uwezekano mkubwa hapa: "Iwapo itathibitika kuwa sauti zinazotolewa na mimea zinaweza kuwavutia wachavushaji, basi teknolojia hii inaweza kutumika kuwavutia wachavushaji kwenye mimea au mazao yenye thamani ya kiuchumi, na hivyo kuongeza uzalishaji."
Timu ya utafiti inaendelea na tafiti za ufuatiliaji kuchambua jinsi maua ya snapdragon yanavyoitikia sauti za aina nyingine za wachavushaji mbali na nyuki hawa wa "red snail-shell bee". Ugunduzi huu unatoa mwanga mpya kuhusu uhusiano tata na wa ajabu uliopo katika ulimwengu wa asili.