Je, unaweza kufikiria mandhari ya Tanzania bila sauti za ndege kama Hondo Hondo au rangi za kuvutia za Chozi? Utafiti mpya wa kisayansi umeleta habari za kutisha, ukionya kuwa zaidi ya aina 500 za ndege duniani kote ziko katika hatari kubwa ya kutoweka kabisa ndani ya karne ijayo kutokana na shughuli za binadamu.
Watafiti kutoka Chuo Kikuu cha Reading nchini Uingereza, wakichapisha matokeo yao katika jarida la kisayansi la ‘Nature Ecology & Evolution’, walichunguza takriban spishi 10,000 za ndege wakitumia data kutoka kwenye Orodha Nyekundu ya Shirika la Kimataifa la Uhifadhi wa Mazingira (IUCN). Matokeo yao yanaonyesha kuwa dunia inakabiliwa na wimbi la kutoweka kwa ndege ambalo halijawahi kushuhudiwa.
Umuhimu wa ndege katika mazingira yetu, ikiwemo Tanzania, ni mkubwa mno. Ndege husaidia kudhibiti wadudu waharibifu wa mazao, na hivyo kusaidia katika kilimo. Wao husambaza mbegu za mimea na miti, wakichangia pakubwa katika uhifadhi na uotaji wa misitu yetu. Vilevile, huchavusha maua, jukumu muhimu kwa uhai wa mimea mingi. Kutoweka kwa mamia ya aina za ndege kutasababisha mfumo mzima wa ekolojia, ambao unawategemea, kuyumba na kupoteza uwezo wake.
Uchambuzi ulionyesha kuwa vitisho vinatofautiana kulingana na aina ya ndege. Ndege wakubwa wako hatarini zaidi kutokana na uwindaji na athari za mabadiliko ya tabianchi. Wale wenye mabawa mapana, kama tai, wanaathirika zaidi na upotevu wa makazi yao kutokana na ukataji miti kwa ajili ya kilimo na upanuzi wa makazi ya binadamu.
Cha kushtua zaidi katika utafiti huu ni hitimisho kwamba hata kama shughuli zote za kibinadamu zinazoharibu mazingira zingesitishwa leo, takriban spishi 250 za ndege bado zitatoweka. Wanasayansi wanaeleza kuwa hii ni kwa sababu madhara yaliyokwishatokea kwa karne nyingi yamevuka kiwango cha kuweza kurekebishika kwa kuacha tu uharibifu. Hatua ya kuzuia imeshapitwa na wakati.
Hivyo, suluhisho pekee lililobaki ni kile kinachoitwa "uhifadhi hai" (active conservation). Hii inamaanisha kuwa hatuwezi tena kukaa na kusubiri. Inahitajika kuwepo kwa miradi ya makusudi ya kurejesha makazi ya ndege, kama vile upandaji miti kwa wingi, na kuanzisha miradi maalum ya uzalishaji (breeding projects) ili kuongeza idadi ya ndege walio hatarini zaidi.
Watafiti wamemalizia kwa kusema, "Tunakabiliwa na mgogoro wa kutoweka kwa ndege usio na kifani. Kuzuia tu vitisho haitoshi tena. Ni lazima tuchukue hatua za dhati za kurejesha mazingira yao kote duniani ili kuokoa viumbe hawa muhimu kwa afya ya sayari yetu."