Dunia iko mbioni kushuhudia mapinduzi makubwa zaidi ya kimawasiliano tangu kugunduliwa kwa intaneti tunayoitumia leo. Vigogo wawili wa teknolojia duniani, IBM (wababe wa kompyuta) na Cisco (wafalme wa miundombinu ya mtandao), wametangaza ushirikiano wa kihistoria wenye lengo la kuijenga "Quantum Internet" (Intaneti ya Kiasi).
Mradi huu kabambe, uliotangazwa tarehe 20 Novemba, unalenga kuthibitisha kuwa inawezekana kuunganisha kompyuta za 'Quantum' zilizo mbalimbali duniani ifikapo mwishoni mwa mwaka 2030. Hii si intaneti ya kawaida ya kupakua video au kuchati WhatsApp; ni mtandao maalum utakaounganisha mashine zenye nguvu ya kutisha ya kukokotoa hesabu, ambazo kompyuta za sasa zingechukua maelfu ya miaka kuzimaliza.
Changamoto ya "Kusafirisha Barafu Juani"
Sababu inayofanya mradi huu kuwa mgumu na wa kusisimua ni kwamba teknolojia inayohitajika kuukamilisha bado haijagunduliwa kikamilifu! Ni kama kutaka kujenga daraja angani wakati bado unatafuta sementi ya kushikilia mawingu.
Kompyuta za Quantum za IBM zinafanya kazi katika mazingira ya baridi kali sana (cryogenic environment)—baridi inayozidi hata ile ya ncha ya dunia—ili kulinda data zake (qubits) zisiaribike. Changamoto kubwa ni: Unatoaje taarifa kutoka kwenye "friji" hilo la baridi kali na kuzisafirisha kwenye nyaya za kawaida (fiber optic cables) kwenda sehemu nyingine bila taarifa hizo kuyeyuka au kupotea?
Hapa ndipo IBM na Cisco wanapoumiza kichwa. Mchakato unahusisha hatua ngumu za kisayansi:
- Kubadilisha data tuli (static qubit) kuwa katika mfumo wa mawimbi ya 'microwave' (flying qubit).
- Kisha, kubadilisha mawimbi hayo ya microwave kuwa mawimbi ya mwanga (optical signals) ili yapite kwenye kebo za intaneti.
Kifaa cha kufanya kazi hiyo ya pili (microwave-optical transducer) bado hakijapatikana kibiashara duniani. Hivyo, makampuni haya yatalazimika kushirikiana na vyuo vikuu na taasisi za utafiti kama Fermi National Accelerator Laboratory ili kugundua kifaa hicho.
Kwanini Hii ni Muhimu?
Vijoy Pandey, Makamu wa Rais wa Cisco, anasema wameamua kuungana kwa sababu hakuna kampuni moja inayoweza kufanya hili peke yake. "Tunaliangalia hili kama mfumo mzima kutoka mwanzo hadi mwisho (end-to-end system)," alisema Pandey.
IBM, ambayo imepanga kuwa na kompyuta ya Quantum inayofanya kazi kikamilifu ifikapo mwaka 2029, inaona kuwa bila mtandao wa kuziunganisha kompyuta hizi, nguvu yake itakuwa na ukomo. Cisco nao wamefungua maabara maalum mwaka huu ili kutafiti jinsi ya kuunganisha mashine hizi.
Faida za 'Quantum Internet' ni pamoja na usalama wa mtandao usioweza kudukuliwa (unhackable networks), ugunduzi wa haraka wa dawa mpya, na utatuzi wa matatizo makubwa ya sayansi ya anga na tabianchi.
Ili kuhakikisha teknolojia hii inasambaa, wababe hawa wameahidi kutoa programu endeshi (software) za mfumo huu bure (open source) ili wataalamu wengine duniani waweze kuchangia na kujifunza. Safari ya kuelekea 2030 imeanza, na inaonekana intaneti ijayo itakuwa na kasi na uwezo ambao leo tunausoma tu kwenye vitabu vya hadithi za kisayansi.