Kwa miaka mingi, wanasayansi na makampuni makubwa ya teknolojia duniani kama Google, Amazon, na IBM wamekuwa kwenye kinyang'anyiro kigumu cha kutengeneza aina mpya ya kompyuta yenye nguvu za ajabu—'Kompyuta ya Kiasi' (Quantum Computer). Mashine hizi zinatarajiwa kuwa na uwezo wa kutatua matatizo magumu sana, kama kugundua dawa mpya au kuvunja mifumo ya usalama, kazi ambazo kompyuta za sasa (hata 'supercomputers') zingechukua maelfu ya miaka kumaliza.
Hata hivyo, kumekuwa na changamoto moja kubwa inayokwamisha ndoto hii: 'hitilafu za kiasi' (quantum errors). Kompyuta hizi hufanya kazi kwa kutumia 'qubits', ambazo ni chembe ndogo sana. Tatizo ni kwamba chembe hizi hazina utulivu; ni rahisi sana kupoteza taarifa au kufanya makosa kutokana na mabadiliko madogo sana ya mazingira, kama joto au mtetemo. Hili ndilo limekuwa 'fumbo' kubwa la kutatua.
Sasa, kampuni ya IBM imetangaza hatua kubwa mbele, ikifichua 'chip' mpya ya majaribio inayoitwa 'Loon'. Hii si 'chip' ya kawaida. 'Loon' imeundwa mahususi kushughulikia tatizo hilo sugu la 'marekebisho ya hitilafu za kiasi' (Quantum Error Correction).
Chip hii ya 'Loon' ni mara ya kwanza kwa IBM kufanikiwa kutengeneza kifaa halisi (hardware) kinachotekeleza nadharia ya kisayansi waliyoipendekeza tangu mwaka 2021. Nadharia hiyo ilipendekeza kutumia mbinu inayofanana na ile inayotumiwa na simu zetu za mkononi kusahihisha makosa kwenye mawimbi (signal correction) na kuiweka kwenye ulimwengu wa kompyuta za kiasi.
Jay Gambetta, Mkurugenzi wa Utafiti wa IBM, alieleza kuwa ingawa 'chip' hii bado iko katika hatua za mwanzo sana za majaribio, mafanikio ya kuiunda pekee ni hatua kubwa. "Loon ina umuhimu mkubwa kwa sababu inaonyesha kuwa mbinu zetu za kinadharia za kusahihisha makosa zinaweza kutengenezwa kuwa kifaa halisi," alisema.
Wachambuzi wa teknolojia wameipokea habari hii kwa shauku. Mark Horvath wa kampuni ya utafiti ya Gartner aliuita mfumo wa IBM kuwa wa "kipekee sana." Hata hivyo, alionya kuwa barabara bado ni ndefu. Alisema, "Mbinu hii inahitaji aina mpya kabisa ya miunganisho kati ya 'qubits' wenyewe, jambo ambalo linafanya utengenezaji wa 'chip' hizi kuwa mgumu na wa gharama kubwa sana." Hii ndiyo sababu IBM wanazitengeneza 'chip' hizi katika kituo chao cha hali ya juu cha 'Nanotech' huko Albany, New York.
Wakati 'Loon' ikishughulikia tatizo la hitilafu, IBM pia walitangaza habari nyingine kubwa: wanajiandaa kutoa 'chip' nyingine mpya mwishoni mwa mwaka huu, iitwayo 'Nighthawk'. Hii 'Nighthawk' ina lengo tofauti—inaweza kufikia kile kinachoitwa 'Quantum Advantage' (Uwezo Ziada wa Kiasi) ifikapo mwaka ujao. Hii inamaanisha kuwa 'Nighthawk' inaweza kuwa kompyuta ya kiasi ya kwanza kufanya kazi maalum kwa ufanisi zaidi kuliko 'supercomputer' bora zaidi duniani za sasa.
Ili kuthibitisha madai haya makubwa, IBM imeahidi kuwa haitaficha matokeo yake kwenye makaratasi ya kisayansi pekee. Wanapanga kuunda mazingira ya 'chanzo huria' (open source) ambapo watafiti na wataalamu wengine popote duniani wanaweza kutuma 'code' zao na kujaribu wenyewe ili kuthibitisha kama kweli mashine hizi zinafanya kile kinachodaiwa. "Tutaunda mfumo wazi ambapo kila mtu anaweza kuthibitisha matokeo," alihitimisha Gambetta.