Wakati dunia bado inahangaika na changamoto za mabadiliko ya tabianchi, gharama za nishati, na joto kali linaloathiri mitambo ya kielektroniki, bilionea mwenye maono ya mbali na mmiliki wa mtandao wa X (zamani Twitter), Elon Musk, ameibuka na wazo lingine la "kichaa" ambalo linaweza kubadilisha historia. Musk anapendekeza kuwa suluhisho la gharama kubwa za kuendesha Akili Mnemba (AI) siyo kujenga viwanda vikubwa hapa duniani, bali ni kuhamishia mitambo hiyo angani (Outer Space).
Akizungumza katika kongamano la uwekezaji huko Washington D.C., Musk alitoa utabiri mzito: Ndani ya miaka minne au mitano ijayo, itakuwa nafuu zaidi kufanya mahesabu ya kompyuta angani kuliko hapa duniani.
Kwa Nini Angani?
Hoja ya Musk inajengwa kwenye matatizo mawili makubwa yanayoisumbua sekta ya teknolojia hivi sasa: Umeme na Joto.
Vituo vya data (Data Centers) vinavyochakata AI vinakula umeme mwingi kiasi cha kutisha. Musk anaonya kuwa gridi za taifa hapa duniani hazitaweza kuhimili mahitaji ya umeme ya 'Gigawati' 200 hadi 300 zinazohitajika hivi karibuni, sembuse 'Terawati' 1 (sawa na umeme wote wa dunia nzima kwa sasa) huko mbeleni.
Suluhisho lake? Jua la Angani. Huko angani, jua huwaka masaa 24 bila kuzama. Hivyo:
- Hakuna haja ya Betri: Umeme wa jua unapatikana muda wote, hivyo gharama za kuhifadhi umeme zinafutika.
- Kupooza Mitambo ni Bure: Hapa duniani, tunatumia mabilioni ya pesa na maji mengi kupooza kompyuta zisipate moto. Angani, hali ya hewa na mazingira ya asili (radiative cooling) yanafanya kazi hiyo bure kabisa. Musk anasema gharama ya kupooza itakuwa "sifuri."
Jensen Huang: "Bado Tunaota Ndoto"
Hata hivyo, si kila mtu amemwelewa Musk haraka. Jensen Huang, Mkurugenzi wa kampuni ya NVIDIA (wanaotengeneza 'chips' za AI), alionyesha shaka kidogo. Ingawa alikubaliana na Musk kuwa tatizo la joto ni kubwa—akibainisha kuwa kwenye mashine zao mpya, karibu asilimia 97 ya uzito ni mitambo ya kupooza na siyo kompyuta yenyewe—alisema wazo la kupeleka data centers angani bado ni "ndoto ya mbali."
Huang anaamini kuwa teknolojia ya sasa bado haijafika huko, na kuna vikwazo vingi vya kiufundi kabla hatujaanza kuona seva zikielea angani kama setilaiti.
Changamoto za "Internet ya Angani"
Wataalamu wa masuala ya anga na teknolojia wanaunga mkono shaka ya Huang. Wanaainisha vikwazo kadhaa vizito:
- Gharama za Usafirishaji: Licha ya Musk kumiliki SpaceX, bado kurusha tani za mitambo ya kompyuta kwenda angani kwa kutumia roketi ni ghali mno ukilinganisha na kujenga nyumba hapa duniani.
- Matengenezo: Seva ikiharibika hapa duniani, fundi anafungua mlango na kurekebisha. Ikiharibika angani, nani ataiunda? Hii inahitaji mitambo inayodumu milele au roboti maalum za matengenezo.
- Kasi ya Mawasiliano (Latency): Kutuma data kutoka duniani kwenda angani kuchakatwa na kurudi kunaweza kuchelewesha majibu, jambo ambalo ni hatari kwa teknolojia zinazohitaji majibu ya papo hapo.
- Takataka za Angani: Anga la dunia limeanza kujaa vyuma chakavu (space debris). Kuongeza maelfu ya vituo vya data kunaweza kuongeza hatari ya kugongana kwa vyombo huko juu.
Vita ya Anga
Musk hayuko peke yake katika wazo hili. Bilionea mwenzake, Jeff Bezos wa Amazon (kupitia kampuni yake ya Blue Origin), Google, na hata Shirika la Anga la Ulaya (ESA) wote wameanza kutupia jicho fursa hii. Ikiwa wazo hili litatimia, huenda siku moja 'cloud storage' yetu ikawa inamaanisha 'mawingu' halisi ya angani, na data zetu zikawa zinachakatwa juu ya mwezi.
Kwa sisi Watanzania, mjadala huu ni ukumbusho wa jinsi nishati (umeme) ilivyo muhimu. Kama vigogo wanakimbilia angani kutafuta umeme wa uhakika, sisi tunapaswa kuongeza kasi ya kutumia vyanzo vyetu vya asili kama jua na maji ili kujiweka tayari kwa mapinduzi haya ya kidijitali.