Matumizi ya dawa za kuzuia wadudu, manukato, vyakula vilivyohifadhiwa kwenye makopo, na matumizi ya runinga kwa watoto wadogo yametajwa kuwa miongoni mwa sababu zinazochangia kuongezeka kwa tatizo la usonji. Hii ni kwa mujibu wa utafiti uliofanywa na Bingwa wa Watoto na Mtafiti mashuhuri, Profesa Karimu Manji.
Profesa Manji alitoa matokeo ya utafiti wake jana wakati wa Kongamano la 13 la Kisayansi lililofanyika katika Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi Muhimbili (MUHAS) jijini Dar es Salaam. Alieleza kuwa utafiti wake umebaini kuwa matumizi ya dawa za kupuliza wadudu na manukato yana kemikali ambazo zinaweza kuharibu ubongo wa mtoto na hivyo kuchangia kutokea kwa usonji.
Zaidi ya hayo, Profesa Manji aliongeza kuwa matumizi ya simu janja, vishikwambi (tablets), na runinga kwa watoto wadogo, hasa wale walio chini ya umri wa miaka mitano, pia yanachangia tatizo hili. Alisema kuwa wazazi wengi siku hizi wanatumia vifaa hivi kama njia rahisi ya kuwaburudisha au kuwanyamazisha watoto wao ili waweze kuendelea na majukumu yao.
"Matumizi hayo kwa watoto wenye umri mdogo yana athari kubwa kiafya na yanaweza kusababisha usonji. Mtindo wa malezi umebadilika sana; wazazi wanatumia runinga na mitandao ya kijamii kuwaburudisha au kuwanyamazisha watoto ili waendelee na kazi zao," alifafanua Profesa Manji.
Aliwashauri wazazi na walezi kuwa waangalifu sana wanapotumia vifaa hivyo kwa watoto. Alitoa takwimu zilizopatikana katika utafiti uliofanywa mwaka 2022, ambazo zinaonyesha kuwa kati ya watoto 150, mmoja ana tatizo la usonji.
Profesa Manji alitaja baadhi ya dalili za usonji kwa watoto kuwa ni pamoja na kushindwa kutamka maneno kwa ufasaha au kurudia maneno au vitu visivyoeleweka, kuwa na aibu au wasiwasi wanapozungumza, na kuwa na hisia au tabia zisizofaa.
Kwa upande wa serikali, Mkurugenzi Msaidizi wa Magonjwa Yasiyoambukiza ya Afya ya Akili kutoka Wizara ya Afya, Dk. Omary Ubugoyu, alisema kuwa serikali imedhamiria kuongeza juhudi za kugundua usonji mapema kupitia vituo vya afya na shule. Tayari wameanza programu katika Mkoa wa Dar es Salaam, ambapo walimu zaidi ya 4,000 kutoka shule 100 za awali watafunzwa jinsi ya kutambua dalili za usonji kwa watoto.
Dk. Ubugoyu aliongeza kuwa wizara imeongeza mafunzo kwa wahudumu wa afya ili kuwawezesha kutoa huduma za kitaalamu kwa watoto wenye changamoto ya usonji. Hadi sasa, wataalamu 50 wamehitimu katika eneo hilo.
Makamu Mkuu wa MUHAS, Profesa Appolinary Kamuhabwa, alisema kuwa chuo kimeanzisha programu mpya za shahada zinazolenga kusaidia watoto wenye matatizo ya usonji, ikiwa ni pamoja na tiba ya viungo (Physiotherapy), tiba ya usemi (Speech Therapy), na taaluma ya kusaidia watoto wenye matatizo ya viungo.
Naye Naibu Makamu wa MUHAS anayeshughulikia Utafiti na Ushauri wa Kitaalam, Profesa Bruno Sunguya, alieleza kuwa mwezi Aprili ni mwezi maalum kwa ajili ya kutoa elimu kuhusu usonji. Alisisitiza kuwa mtoto mwenye usonji si mlemavu na kwamba akigunduliwa mapema na kupata matibabu sahihi, anaweza kubadilika na kuwa mtu muhimu na mwenye mchango mkubwa katika jamii.