Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi Muhimbili (MUHAS) kimeazimia kuendelea kuzalisha wataalamu wenye ujuzi wa shahada ya awali katika fani ya mazoezi ya viungo (Physiotherapia) na tiba ya matamshi (speech therapy). Lengo kuu ni kuongeza wataalamu watakaosaidia watoto na watu wazima wanaoishi na hali ya usonji (autism).
Akizungumza kwa niaba ya Katibu Mkuu wa Wizara ya Afya, Mkurugenzi wa Magonjwa Yasiyoambukiza, Afya na Akili kutoka wizara hiyo, Dk. Omary Ubuguyu, alieleza kuwa serikali itaendelea kutafuta mbinu za kuwatambua watu wenye usonji mapema ili waweze kufikishwa katika vituo vya afya kwa ajili ya kupata msaada unaohitajika.
Dk. Ubuguyu aliyasema hayo katika kongamano la kitafiti lililojadili masuala yanayohusu usonji, lililofanyika katika chuo cha MUHAS jijini Dar es Salaam mnamo Aprili 9, 2025. Alifafanua kuwa jitihada za kuwatambua watu wenye usonji zitafanyika katika hospitali na maeneo mengine mbalimbali ili kuhakikisha kuwa wanapata hatua za haraka za kuwasaidia.
Aliongeza kuwa wizara inaongeza idadi ya watoa huduma za afya katika hospitali za rufaa za mikoa ili waweze kuwa na uwezo wa kutambua wagonjwa wenye usonji. Alitolea mfano Mkoa wa Dar es Salaam ambako kuna shule za awali zipatazo 100 zenye walimu 4,000 ambao watapewa mafunzo maalum ya namna ya kumtambua mtoto mwenye dalili za usonji.
"Serikali ina mpango madhubuti wa kuongeza wataalamu wa matibabu bingwa ambao watakuwa na utaalamu katika tiba ya viungo, tiba ya kazi (occupational therapy), saikolojia, na tiba ya matamshi," alisema Dk. Ubuguyu, akionyesha dhamira ya serikali katika kukabiliana na changamoto hii.
Naye Makamu Mkuu wa MUHAS, Profesa Appolinary Kamuhabwa, akizungumza katika kongamano hilo, alisisitiza kuwa moja ya majukumu makuu ya chuo hicho ni kuwafundisha watoa huduma za afya na kufanya tafiti mbalimbali. Lengo ni kuzalisha wataalamu wa kutosha watakaoweza kukabiliana na changamoto za kiafya zinazoikabili jamii, ikiwemo suala la usonji.
"Mapendekezo tunayotoa kupitia tafiti zetu ni kwa ajili ya kuwasaidia watunga sera kufanya maboresho katika sera za afya, na pia kuelimisha wazazi na jamii kwa ujumla namna bora ya kuishi na watu wenye usonji na kuachana na tabia ya kuwanyanyapaa," alieleza Profesa Kamuhabwa.
Profesa Bruno Sunguya, Mkuu wa Idara ya Utafiti MUHAS, alitaja baadhi ya dalili za hali ya usonji kuwa ni pamoja na mtoto au mtu mzima kushindwa kuwasiliana vizuri na wengine, na kujitenga na mazingira yanayomzunguka.
"Mtoto mwenye usonji siyo mlemavu, na anaweza kubadilika sana iwapo atapata matibabu sahihi na kwa wakati," alifafanua Profesa Bruno Sunguya, akitoa matumaini kwa wazazi na walezi.
Aliongeza kuwa tatizo la usonji limekuwa likiongezeka, na hii inatokana na kuongezeka kwa idadi ya wataalamu ambao sasa wana uwezo mkubwa zaidi wa kutambua ugonjwa huo kuliko hapo awali.
Kwa upande mwingine, Daktari bingwa wa watoto, Profesa Karimu Manji, alionya kuhusu tabia ya wazazi wengi kuacha utaratibu wa kuwalea watoto katika mazingira yanayohusisha matumizi makubwa ya televisheni, simu za mkononi, na vifaa vingine vya kielektroniki.
"Matumizi ya muda mrefu wa vifaa vya kielektroniki kwa watoto walio chini ya umri wa miaka mitano ni hatari sana kwa maendeleo yao. Mzazi anapaswa kufuatilia kwa karibu kile ambacho mtoto wake anatazama, na kujaribu kumuelekeza kila kinachofanyika na jinsi kinavyotamkwa. Kuwe na ufundishaji na siyo kumwachia mtoto atazame mwenyewe ili kumnyamazisha, hiyo si sahihi," alisisitiza Profesa Manji.
Alimalizia kwa kutoa wito kwa jamii kuacha kuwanyanyapaa watoto wenye usonji, akieleza kuwa tiba yao kubwa ni kugunduliwa mapema na kuanza kupatiwa tiba ya matamshi na mazoezi ya viungo. Hata hivyo, alionyesha wasiwasi wake kuhusu gharama kubwa za tiba hizi, akitaja kuwa kwa siku moja inaweza kufikia shilingi 100,000 za Kitanzania, na kwa kuwa ni tiba endelevu, wazazi wengi wanaweza kufilisika. Alihimiza kuwe na mkakati wa makusudi katika sera za afya ili kukabiliana na changamoto hii.