Wahenga wetu walisema, "Chuki ni mzigo mzito," na mzigo huu sasa umelielemea duka moja la huduma za sauna na mapumziko (Jjimjilbang) katika jiji la Harbin nchini China. Katika kile kinachoweza kutajwa kama "kizazaa cha karne" kwenye sekta ya huduma, biashara hiyo mashuhuri imejikuta ikipoteza wateja wake kwa kasi ya ajabu—asilimia 90 ya mapato imeyeyuka ndani ya wiki moja tu. Kisa na mkasa? Kuruhusu wateja watatu wenye asili ya India kuingia na kupata huduma.
Video Iliyogeuka Mwiba
Mkasa huu ulianza kama hadithi njema. Tarehe 24, mitandao ya kijamii nchini China ililipuka baada ya kusambaa kwa video iliyopakiwa na wanaume watatu wa Kihindi, ambao ni wataalamu wanaofanya kazi katika makampuni ya kigeni nchini humo. Wakiwa wamejaa furaha na bashasha, walirekodi video ikionesha uzuri na fahari ya sauna hiyo ya kifahari iliyoko Harbin.
Kwenye video hiyo, walisikika wakimwaga sifa kemkem kuhusu huduma bora, usafi wa hali ya juu, na 'ofa' za bure kama vile matunda, vinywaji baridi, na aiskrimu walizopewa. Kwa jicho la kawaida, hii ilikuwa "promotion" ya bure kwa biashara hiyo. Lakini kwa China, mambo yalikwenda mrama.
Wazawa Wasusia: "Hatuchanganyi Maji na Wahindi" Badala ya video hiyo kuvutia wateja zaidi, iliamsha hisia kali za ubaguzi wa rangi na chuki iliyojificha. Wateja wa kichina, ambao ndio uti wa mgongo wa biashara hiyo, walianza kampeni ya kuususia umoja huo wa biashara. Sababu zao zilishtua na kuibua mjadala mzito wa utu.
Wachina wengi walitumia mitandao ya kijamii kudai kuwa hawawezi kuchangia bwawa la kuogelea au sauna na Wahindi kwa madai ya "usafi duni." Maoni yaliyojaa kejeli na ubaguzi yalitawala, huku wengine wakidai bila aibu kuwa "Wahindi wana tabia ya kuoga kwenye mito michafu kwao," na wengine wakitoa tuhuma nzito na za kudhalilisha kuhusu matumizi ya vyoo. Hii ni taswira mbaya inayoonesha jinsi dhana potofu (stereotypes) zinavyoweza kuharibu utu wa mtu.
Ukweli vs Hisia Uongozi wa sauna hiyo ulijaribu kuokoa jahazi lililokuwa linazama. Walitoa taarifa rasmi wakieleza kuwa mara tu baada ya wageni hao kuondoka, walifanya usafi mkubwa, walibadilisha maji yote ya bwawa, na kutakasa (sterilize) kila kona kwa mujibu wa taratibu za afya.
Zaidi ya hayo, uongozi huo uliwakaa kooni wabaguzi kwa kueleza ukweli uliopuuzwa: Wateja hao wa Kihindi walikuwa wastaarabu wa kupindukia. Waliosha miili yao kwa utulivu, hawakufanya vurugu, na walipoondoka, walikunja taulo walizotumia na kuzipanga vizuri—kitendo ambacho ni alama ya ustaarabu wa hali ya juu (civilization).
Lakini kama wasemavyo, "Sikio la kufa halisikii dawa." Utetezi huo haukusaidia kitu. Mapato ya biashara hiyo yameporomoka kwa asilimia 90, na kuwaacha wamiliki wakishika tama kwa hasara ambayo haikutarajiwa.
Mzizi wa Fitina: Siasa za Mipakani Hatuwezi kuutazama mgogoro huu bila kugusia mzizi wa kisiasa. Chuki hii ya ghafla si tu suala la usafi, bali ni "kidonda ndugu" kinachotokana na uhusiano mbovu kati ya China na India. Mataifa haya mawili makubwa yamekuwa na mivutano ya muda mrefu kuhusu mpaka wa eneo la Kashmir Kaskazini na maeneo ya Himalaya.
Vita vya maneno na mapigano ya hapa na pale mpakani yamejenga chuki iliyokomaa mioyoni mwa raia wa nchi zote mbili. Hivyo, tukio hili la sauna ni kama kiberiti kilichowashwa kwenye petroli ya uhasama wa kisiasa uliopo. Ingawa kundi dogo la Wachina lilijaribu kukemea tabia hii likiita ubaguzi wa wazi, sauti zao zilimezwa na kelele za wengi waliokuwa na hasira.
Tukio hili linatoa funzo kwetu sote, na hasa kwa wafanyabiashara hapa nyumbani Tanzania: Biashara haina rangi wala kabila, lakini chuki inapopewa nafasi, ina uwezo wa kubomoa hata kile kilichojengwa kwa gharama kubwa.