Habari kutoka makao makuu ya Umoja wa Ulaya (EU) jijini Brussels, Ubelgiji, zinaarifu kuwa umoja huo unapiga hatua madhubuti za kisheria kuzitaka nchi wanachama ziondoe vifaa vya mawasiliano vya kampuni za Kichina, hasa Huawei na ZTE, kutoka kwenye miundombinu yao muhimu ya mawasiliano. Hii ni hatua inayoongeza uzito mkubwa kwenye mapendekezo yaliyowahi kutolewa takriban miaka mitano iliyopita, ambayo sasa yanakusudiwa kugeuzwa kuwa sheria kamili badala ya kuwa ushauri tu.
Kiini cha msimamo huu mkali ni wasiwasi mkubwa wa kiusalama. Viongozi wa EU, wakiongozwa na Makamu wa Rais wa Tume ya Ulaya anayeshughulikia Masuala ya Kidijitali na Usalama, Henna Virkkunen, wana hofu kubwa. Wasiwasi wao ni kwamba kuruhusu vifaa kutoka kampuni zenye uhusiano wa karibu na serikali ya China katika mitandao ya kasi ya 5G na mikongo mikuu (backbones) ya intaneti, ni sawa na kuhatarisha usalama wa taifa na siri za raia wa Ulaya. Ikumbukwe EU tayari ilishawahi kuzitaja kampuni hizi mbili kama "wauzaji walio katika hatari kubwa" (high-risk suppliers).
Ingawa kihistoria kila nchi mwanachama wa EU ilikuwa na mamlaka kamili ya kuamua juu ya miundombinu yake ya mawasiliano, mpango huu mpya ukipitishwa, utazilazimisha nchi zote kufuata kikamilifu miongozo ya usalama ya Umoja wa Ulaya. Nchi yoyote itakayokaidi agizo hilo inaweza kukabiliwa na kile kinachoitwa kisheria 'taratibu za ukiukaji' (infringement procedures). Taratibu hizi zinaweza kusababisha nchi husika kupigwa faini kubwa au adhabu nyingine za kifedha, jambo linaloonyesha uzito ambao EU inaweka kwenye suala hili.
Mkakati huu wa EU hauishii tu ndani ya mipaka ya Ulaya. Ripoti zinaonyesha kuwa umoja huo unatafakari pia kutumia mwavuli wake mpya wa uwekezaji wa kimataifa, unaojulikana kama 'Global Gateway'. Wazo lililopo mezani ni kusitisha au kuzuia utoaji wa fedha za miradi ya miundombinu kwa nchi zilizo nje ya EU (ikiwemo mataifa mengi ya Afrika) iwapo zitaendelea kutumia vifaa vya Huawei katika miradi hiyo inayofadhiliwa na EU.
Hali hii inaweza kuwa na mwangwi wa moja kwa moja nchini Tanzania. Kampuni za Huawei na ZTE zimekuwa washirika wakubwa wa Tanzania katika ujenzi wa miundombinu ya Teknolojia ya Habari na Mawasiliano (TEHAMA). Kwa mfano, kampuni hizi zimehusika kwa kiasi kikubwa katika awamu mbalimbali za ujenzi na upanuzi wa Mkongo wa Taifa wa Mawasiliano (NICTBB). Iwapo EU itaanza kushinikiza washirika wake wa 'Global Gateway' kususia vifaa hivi, inaweza kuleta changamoto mpya kwa miradi ya kidijitali ya siku zijazo nchini na kwingineko Afrika, ikilazimu nchi kutafuta washirika wengine wa kiteknolojia ambao wanaweza kuwa na gharama kubwa zaidi.
Licha ya msukumo huu mkali kutoka Brussels, mpango wa kuzifungia kampuni hizi za China unakabiliwa na uwezekano wa upinzani kutoka ndani ya EU yenyewe. Sio nchi zote wanachama zinaona hili kwa jicho moja. Wakati mataifa kama Uswidi na Uingereza (kabla ya kujiondoa EU) yalishachukua hatua kali za kuziondoa kampuni hizi miaka kadhaa iliyopita, nchi nyingine kama Uhispania na Ugiriki bado zinategemea sana teknolojia na vifaa kutoka China kwa ajili ya mitandao yao.
Akizungumzia suala hili, Msemaji wa EU, Thomas Rennie, alisisitiza kuwa usalama wa mitandao ya 5G ni suala la "msingi kwa uchumi wa EU," na akazitaka nchi wanachama kutekeleza haraka iwezekanavyo hatua za kupunguza hatari. Mvutano huu unaonyesha wazi jinsi teknolojia ya mawasiliano ilivyogeuka kuwa uwanja mkuu wa mapambano ya kijiografia, kisiasa na kiuchumi duniani.