Kumekuwa na sintofahamu kuhusu ufadhili wa elimu nchini Kenya baada ya Rais William Ruto na Waziri wa Hazina ya Kitaifa, John Mbadi, kutoa kauli zinazopingana. Wakati Rais Ruto akihakikishia taifa kujitolea kwa serikali yake kufadhili kikamilifu sekta ya elimu, Waziri Mbadi ametoa picha tofauti kabisa, akisema kuwa serikali haina fedha za kutosha kugharamia kikamilifu elimu ya bure kwa shule za upili.
Waziri Mbadi, akizungumza mbele ya kamati ya Bunge ya Kitaifa kuhusu elimu, alifichua kwamba kiasi cha KSh 5,344 (takriban Shilingi za Tanzania 90,000) kinachotolewa kama mgao kamili wa fedha za karo kwa kila mwanafunzi kimepunguzwa. Hatua hii imeibua ghadhabu na wasiwasi mkubwa miongoni mwa wananchi wa Kenya. Zaidi ya hayo, Mbadi alibainisha kuwa wanafunzi wa shule za upili pia watapunguziwa mgao wao wa fedha kutoka KSh 22,244 (takriban Shilingi za Tanzania 375,000) hadi KSh 16,900 (takriban Shilingi za Tanzania 285,000) kwa kila mwanafunzi. Upunguzaji huu unatarajiwa kuathiri pakubwa uendeshaji wa shule na upatikanaji wa elimu bora.
Kauli hizi za Waziri Mbadi zinapingana moja kwa moja na ahadi za Rais Ruto zilizotolewa Julai 27, mwaka huu. Katika hotuba yake, Rais Ruto alithibitisha kujitolea kwa utawala wake, unaojulikana kama "Kenya Kwanza," kutoa elimu bila malipo na elimu bora kwa watoto wote wa Kenya. Alisisitiza juu ya uwekezaji unaoendelea wa serikali yake katika kupanua ufikiaji wa elimu na kuboresha hali ya masomo nchini.
"Elimu ya msingi bila malipo ni haki ya kila Mkenya. Katika kipindi cha miaka miwili iliyopita, tumechukua hatua kadhaa kuhakikisha elimu ni ya ulimwengu wote na inapatikana," Rais Ruto alisema, akionyesha msimamo thabiti wa serikali yake. Alibainisha kuwa tangu aingie madarakani mwaka 2022, utawala wake umetenga fedha nyingi kusaidia sekta ya elimu. Alitoa mfano wa kuongezeka kwa ufadhili kwa vyuo vikuu na kuajiri walimu zaidi ya 70,000 katika miaka miwili iliyopita. Aidha, alitangaza mipango ya kuajiri walimu 24,000 zaidi ifikapo mwanzoni mwa mwaka ujao, hatua inayoonekana kama jitihada za kupunguza uhaba wa walimu na kuboresha ubora wa elimu.
Rais Ruto pia alirejelea kutiwa saini hivi karibuni kwa Mkataba wa Makubaliano ya Pamoja (CBA) kati ya Tume ya Kuajiri Walimu (TSC) na chama cha walimu, mkataba utakaodumu hadi mwaka 2029. Alisisitiza kuwa mkataba huo unathibitisha dhamira ya serikali yake kudumisha uthabiti na amani katika sekta ya elimu. Rais aliihakikishia nchi kuwa amejitolea kufanya elimu isiwe tu ya bei nafuu na inayojumuisha wote, bali pia iwe ya ubora mzuri na inayofaa mahitaji ya maendeleo ya Kenya. "Ninawahakikishia kuwa upatikanaji na ubora wa elimu hauwezi kuathiriwa," aliongeza, akionyesha imani yake katika uwezo wa serikali yake kutimiza ahadi hizi licha ya kauli za Waziri wake wa Fedha. Sintofahamu hii inaweza kuibua maswali mengi juu ya uwajibikaji wa serikali na athari zake kwa wananchi.