Hali ya mambo imebadilika na historia mpya imeandikwa katika vitabu vya takwimu za dunia. Jiji la Tokyo nchini Japani, ambalo kwa miaka mingi limekuwa likishikilia taji la kuwa na 'nyomi' kubwa zaidi duniani, hatimaye limevuliwa ubingwa huo.
Katika ripoti mpya iliyotolewa na Idara ya Uchumi na Masuala ya Kijamii ya Umoja wa Mataifa (UN DESA) ikishirikiana na vyombo vya habari vya Marekani NBC na ABC, jiji la Jakarta nchini Indonesia limeibuka kidedea na kutawazwa kuwa jiji lenye watu wengi zaidi duniani, likiwa na makadirio ya wakazi wapatao milioni 42.
Mapinduzi ya Kidemografia: Kutoka 'Kawaida' hadi 'Mega'
Hii si habari ndogo. Ukiiangalia kwa jicho la Kitanzania, idadi hii ya watu milioni 42 katika jiji moja ni karibu sawa na robo tatu ya watanzania wote kukusanyika sehemu moja. Kinachoshangaza zaidi ni kasi ya ajabu ya ukuaji wa jiji hili. Mwaka 2018, Jakarta ilikuwa na wakazi milioni 10 tu, ikishika nafasi ya 33 duniani. Lakini ndani ya miaka saba tu, idadi hiyo imeongezeka mara nne, jambo ambalo linaashiria kasi ya "mchwa" katika ukuaji wa miji ya Asia.
Wakati Jakarta ikichanja mbuga, Dhaka ya Bangladesh imekwea hadi nafasi ya pili ikiwa na wakazi milioni 40, ikitoka nafasi ya tisa iliyokuwa nayo mwaka 2018. Hali ni tofauti kwa Tokyo, ambayo imeshuka hadi nafasi ya tatu na wakazi milioni 33, ikiwa ni ishara ya kupungua kwa kizazi kipya nchini Japani.
Dar es Salaam na Mustakabali wa Afrika
Ripoti hii ya "World Urbanization Prospects 2025" haikuishia Asia tu; imeigusa Tanzania pabaya—au pazuri, inategemea unavyolitazama. Jiji letu la biashara, Dar es Salaam, limetajwa rasmi katika orodha ya miji inayotarajiwa kuvuka kizingiti cha kuwa "Megacity" (Jiji Kuu) lenye zaidi ya watu milioni 10 katika muda mfupi ujao.
Umoja wa Mataifa umetabiri kuwa Dar es Salaam, sambamba na Addis Ababa (Ethiopia), Hyderabad (India), na Kuala Lumpur (Malaysia), ziko mbioni kujiunga na ligi ya majiji makubwa duniani. Hii inamaanisha kuwa kero za foleni barabara ya Morogoro, msongamano wa Kariakoo, na changamoto za makazi holela tunazoziona sasa ni kionjo tu cha hali halisi itakayokuwa mwaka 2050, ambapo inakadiriwa dunia itakuwa na 'Megacities' 37.
Dunia Kijiji au Dunia Jiji?
Takwimu zinaonyesha kuwa hivi sasa, kati ya watu bilioni 8.2 walioko duniani, asilimia 45 wanaishi mijini. Hili ni wimbi lisilozuilika ukilinganisha na mwaka 1950 ambapo ni asilimia 20 tu ndio walikuwa wa mjini. Umoja wa Mataifa unasisitiza kuwa kuhama kwa watu kutoka vijijini kwenda mijini ni mchakato usioweza kugeuzwa nyuma.
Hata hivyo, si kila mji unanawiri. Ripoti inabainisha kuwa asilimia 81 ya miji duniani bado ni midogo (chini ya watu 250,000) na mingi inakabiliwa na kupungua kwa watu, hususan nchini China na India. Hii inatoa funzo kuwa ukubwa wa mji si tija pekee, bali uwezo wa mji huo kuhimili mahitaji ya watu wake.
Wito kwa Mamlaka na Wapanga Miji
Umoja wa Mataifa umetoa angalizo zito ambalo ni muhimu sana kwa viongozi wetu wa TAMISEMI na mipango miji. Ukuaji huu wa haraka unabadilisha kabisa mfumo wa maisha na ujenzi wa jamii. Ili kuepuka majanga ya kibinadamu, hakuna budi kuwa na sera shirikishi zinazounganisha sekta za ardhi, usafiri wa umma, nyumba, na huduma za kijamii.
Kwa Dar es Salaam yetu inayoendelea kutanuka hadi Kisarawe na Bagamoyo, ujumbe ni wazi: Tunahitaji kujiandaa sasa kabla ya 'bomu' la idadi ya watu halijalipuka na kutuzidia uwezo wa miundombinu.