Hali ya wasiwasi na sintofahamu imeendelea kutanda katika anga la siasa za kimataifa kufuatia ripoti nzito iliyotolewa na gazeti la Financial Times (FT) la Uingereza hapo jana. Ripoti hiyo imefichua kile kinachoonekana kuwa ni mpango wa siri uliosukwa kwa ustadi kati ya mataifa makubwa, Marekani na Urusi, wenye lengo la kuhitimisha vita nchini Ukraine. Hata hivyo, mpango huo umepokelewa kwa hisia kali za upinzani mjini Kyiv, huku ukifananishwa na "kumeza kaa la moto" kwa upande wa Ukraine.
Mpango wa "Fahali Wawili" na Hatma ya "Nyasi"
Kama wahenga wasemavyo, "Fahali wawili wapiganapo, ziumiazo ni nyasi." Katika muktadha huu, Marekani na Urusi wamekaa meza moja na kuandaa rasimu ya mkataba wa amani ambayo inaonekana kuilazimisha Ukraine kutoa sadaka kubwa mno. Kulingana na FT, masharti ya mkataba huo yanamtaka Rais Volodymyr Zelenskyy kukabidhi eneo lote la Donbas kwa Urusi. Hili ni pigo kubwa kiuchumi na kiulinzi, kwani Donbas ndio kitovu cha viwanda na rasilimali nyingi za Ukraine, sawa na jinsi ambavyo mtu hawezi kukubali kutoa shamba lake lenye rutuba zaidi kwa jirani mbabe ili tu wapate suluhu.
Mbali na kupoteza ardhi, sharti lingine linaloumiza kichwa ni lile la kuitaka Ukraine kupunguza ukubwa wa jeshi lake kwa nusu. Hii ina maana ya kufuta nguvu kazi ya ulinzi wakati nchi bado iko katika tishio la uvamizi. Pia, mkataba huo unapiga marufuku majeshi ya kigeni kukanyaga ardhi ya Ukraine na kupunguza msaada wa kijeshi kutoka Marekani. Hii ni kinyume kabisa na matamanio ya nchi za Ulaya ambazo zilipendekeza kuwepo kwa majeshi ya ushirika (kama ilivyo kwa walinda amani wa Umoja wa Mataifa sehemu mbalimbali duniani) ili kuhakikisha usalama wa Ukraine baada ya vita. Wachambuzi wanaonya kuwa masharti haya yataiacha Ukraine ikiwa "nyonge" na bila meno ya kujilinda iwapo Urusi itaamua kushambulia tena siku za usoni.
Vita ya Utamaduni na Lugha
Kitu ambacho huenda kikawagusa Watanzania wengi ni kipengele cha utamaduni na lugha. Rasimu hiyo inapendekeza kuwa lugha ya Kirusi itambuliwe rasmi kama lugha ya taifa nchini Ukraine, na Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi lipewe hadhi maalum. Hii ni mbinu ya kisaikolojia inayolenga kuifunga Ukraine kwenye minyororo ya kiutamaduni ya Urusi kwa miaka ijayo. Ni sawa na kulazimishwa kutumia lugha ya jirani yako ndani ya nyumba yako mwenyewe; ni jambo linalogusa hisia za uzalendo na uhuru wa nchi.
Shinikizo la Utawala wa Trump
Inaonekana kuwa utawala mpya wa Marekani chini ya Rais Donald Trump unatumia mbinu ya "biashara ya kibabe" kusukuma ajenda hii. Wajumbe wazito, akiwemo mjumbe maalum wa Mashariki ya Kati, Steve Witkoff, wametumwa kukutana na maafisa wa Ukraine. Ujumbe ni mmoja na uko wazi: Kubaliani na masharti haya. Mbinu hii inafananishwa na jinsi mikataba ya Mashariki ya Kati inavyosimamiwa—kwanza unatengeneza mpango, kisha unawalazimisha wahusika kuumeza bila kuuliza maswali. Gazeti la New York Times lilibainisha kuwa sauti ya Ukraine haikusikilizwa wakati wa uandaaji wa rasimu hii, jambo linalozua maswali juu ya haki na usawa katika diplomasia ya kimataifa.
Msimamo wa Ukraine na Hali Halisi Uwanjani
Ukraine imepaza sauti ikisema mpango huu ni sawa na kujivua nguo na kusalimisha uhuru wao (sovereignty). Afisa mmoja wa Ukraine alikaririwa akisema, "Kukubali hili ni sawa na kujinyonga. Urusi inamchezea akili Rais Trump." Kwa upande mwingine, Urusi kupitia wasemaji wake wamekanusha kuwepo kwa makubaliano hayo rasmi, wakidai kuwa hakuna kitu kipya cha kutangaza, mchezo wa kidiplomasia ambao ni wa kawaida kwa mataifa makubwa kuficha kucha zao.
Wakati siasa hizi zikiendelea, hali katika uwanja wa vita bado ni mbaya. Urusi imeendeleza mashambulizi ya kikatili yaliyoua raia, wakiwemo watoto, huku Ukraine ikijibu mapigo kwa kutumia makombora ya masafa marefu ya ATACMS yaliyotolewa na Marekani, ikiwa ni mara ya kwanza kutumika baada ya vikwazo kuondolewa. Hii inaashiria kuwa licha ya mazungumzo ya amani, moto wa vita bado unawaka kwa nguvu, na safari ya kuelekea amani ya kweli bado ni ndefu na yenye miiba mingi.