Wanachama wenye hasira wa Chama Cha Ushirika Chato (CCU) wamefikia azimio la kihistoria la kuvunja bodi nzima ya chama chao. Uamuzi huu umefikiwa baada ya uchunguzi wa kina kubaini ukiukwaji mkubwa wa taratibu na ushiriki wa viongozi wa bodi katika uuzaji holela wa mali za chama, hususan vyuma chakavu kutoka kwenye mashine za viwanda vinavyomilikiwa na ushirika huo. Uuzaji huu ulifanyika bila ya kupata kibali kutoka kwa mkutano mkuu wa wanachama wala ofisi ya Mrajis wa vyama vya ushirika, jambo ambalo ni kinyume cha sheria na taratibu za ushirika nchini.
Azimio la kuvunja bodi limefikiwa katika mkutano mkuu wa saba wa CCU, uliofanyika hivi karibuni wilayani Chato, mkoani Geita. Mkutano huu uliitishwa kwa dharura baada ya wanachama kupokea taarifa ya uchunguzi wa awali iliyofanywa na ofisi ya Mrajis Mkuu wa Vyama vya Ushirika. Taarifa hii ilifichua mambo mengi yaliyosababisha hasira na kutoridhika kwa wanachama.
Akiwasilisha matokeo ya uchunguzi huo kwa wanachama waliohudhuria mkutano mkuu, Ofisa Mrajis Msaidizi wa Mkoa wa Geita, Bwana Menace Chandika, alieleza kuwa uchunguzi ulifanyika kwa kipindi cha siku tano, kuanzia Desemba 30, 2024, hadi Januari 3, 2025. Lengo kuu lilikuwa kubaini ukweli kuhusu madai ya uuzaji haramu wa vyuma chakavu.
Bwana Chandika alibainisha kwa masikitiko kuwa uuzaji wa vyuma hivyo haukuwa na idhini yoyote kutoka kwa Mrajis wa vyama vya ushirika, wala haukujadiliwa na kupitishwa na mkutano mkuu wa wanachama. Badala yake, suala hilo lilijadiliwa na kuamuliwa na bodi pekee, jambo ambalo ni ukiukaji wa wazi wa taratibu zilizowekwa.
Kulingana na matokeo ya uchunguzi, iligundulika kuwa vyuma chakavu vyenye uzito wa jumla ya kilo 14,680 viliuzwa kwa bei ya chini ya thamani yake halisi. Vyuma hivyo viliuzwa kwa Shilingi milioni 11 za Kitanzania (TZS), wakati thamani yake halisi ilikuwa Shilingi milioni 11.27. Zaidi ya hayo, biashara hiyo ilifanyika bila ya kushirikisha ofisi ya tathmini ya serikali ili kubaini thamani halisi ya mali hiyo kabla ya kuuzwa, hivyo kuweka shaka juu ya uwazi na uadilifu wa mchakato mzima.
"Mali za chama ziliuzwa bila kufuata utaratibu unaostahili, jambo ambalo ni kinyume na kifungu namba 60 (2) cha jedwali la tatu, kifungu kidogo cha 1a cha Sheria ya Vyama vya Ushirika namba 6 ya mwaka 2013," alieleza Bwana Chandika kwa kusisitiza umuhimu wa kufuata sheria.
Uchunguzi zaidi uligundua ukiukwaji mwingine mkubwa. Mkataba wa mauziano ulibainika kuwa na dosari kubwa na unaweza kuelezewa kuwa wa kughushi. Iligundulika kuwa vyuma hivyo havikuuzwa kwa kampuni iliyoandikwa kwenye mkataba, ambayo ni Sayona Company Limited. Badala yake, mnunuzi wa mwisho alikuwa mfanyabiashara kutoka Nyakato, jijini Mwanza, ambaye anamiliki yadi kubwa ya kuhifadhia na kuuza vyuma chakavu. Hii ilizua maswali mengi kuhusu uhalali wa mkataba na nia ya viongozi wa bodi.
Bwana Chandika aliongeza kuelezea dosari nyingine zilizobainika kwenye mkataba huo:
- Mkataba haukushuhudiwa na mwanasheria yeyote, jambo ambalo ni muhimu kwa uhalali wa mikataba mikubwa.
- Mkataba haukuwa na muhuri rasmi wa chama wala wa mnunuzi, hivyo kuutia shaka zaidi.
- Malipo ya vyuma chakavu yalipokelewa kwa njia ya fedha taslimu, kinyume na taratibu za kihasibu zinazotaka malipo yote makubwa yafanyike kupitia benki kwa uwazi na usalama.
Awali, Mwenyekiti wa CCU, Bwana Johnson Kilimokwanza, ambaye alikuwa amesimamishwa kazi mnamo Februari 28, 2025, alijaribu kutetea uuzaji huo. Alidai kuwa bodi ilikuwa imetoa baraka zote kwa biashara hiyo kwa nia njema ya kupata fedha haraka kwa ajili ya kulipia eneo la kiwanda cha ushirika. Hata hivyo, utetezi wake haukuwashawishi wanachama, hasa kutokana na ukiukwaji mwingi wa taratibu uliobainishwa kwenye ripoti ya uchunguzi.
Kutokana na matokeo haya ya uchunguzi, wanachama wa CCU walionyesha wazi kukerwa na vitendo vya viongozi wao na waliamua kwa kauli moja kuvunja bodi nzima ili kuwezesha uchaguzi mpya kufanyika na kuweka viongozi waadilifu watakaoendesha chama kwa mujibu wa sheria na maslahi ya wanachama wote. Hatua hii inaonyesha umuhimu wa uwajibikaji na uwazi katika uendeshaji wa vyama vya ushirika nchini.