Benki Kuu ya Tanzania (BoT) imetoa tangazo zito kwa wananchi wote wanaokopa fedha kutoka kwenye taasisi mbalimbali za kifedha nchini. Tangazo hilo linahusu hatua kali itakayochukuliwa dhidi ya wale wote watakaoshindwa kurejesha mikopo yao kwa wakati na hivyo kuingia kwenye orodha ya wakopaji sugu.
Akizungumza katika mkutano uliofanyika Mtwara mnamo Februari 26, 2025, Ofisa Mwandamizi kutoka Idara ya Usimamizi wa Huduma Ndogo za Fedha wa BoT, Bwana Deogratius Mnyamani, alifafanua kwa kina kuhusu mafanikio na changamoto zinazoikabili sekta hii. Katika maelezo yake, aligusia suala la nidhamu ya ukopaji na hatua ambazo benki kuu inachukua ili kuhakikisha sekta ya fedha inakuwa imara na inawanufaisha wananchi wengi zaidi.
Bwana Mnyamani alieleza kuwa BoT inasimamia kwa karibu makundi manne makuu ya watoa huduma ndogo za fedha. Alifurahishwa na kasi kubwa ya ukuaji inayoonekana katika kundi la pili, ambalo linajumuisha taasisi zinazotoa mikopo lakini hazipokei amana kutoka kwa wateja. Ukuaji huu unaashiria kuwa huduma za kifedha zinazidi kuwafikia wananchi wengi, lakini pia unakuja na changamoto ya kuhakikisha mikopo inarejeshwa kwa wakati.
Moja ya mikakati muhimu ambayo BoT imeisimamia ni uanzishwaji wa mfumo wa kurekodi historia ya mikopo kwa kila mkopaji. Kupitia mfumo huu, inawezekana kujua mwenendo wa mtu katika ulipaji wa mikopo yake ya awali. Taarifa hizi zinasaidia taasisi za fedha kufanya tathmini sahihi kabla ya kutoa mkopo mpya, hivyo kupunguza hatari ya kutoa mikopo kwa watu wasio waaminifu.
Alifafanua zaidi kuwa mifumo yote ya mawasiliano ya simu nchini imeunganishwa na kanzidata hii ya mikopo. Hii inamaanisha kuwa hata kama mtu amekopa kupitia simu yake na ameshindwa kulipa, taarifa zake zitarekodiwa. Zaidi ya hayo, mfumo una uwezo wa kuonyesha rekodi za ulipaji hata kwa huduma nyingine kama vile kodi ya ardhi na bili za maji. Hii inatoa picha kamili zaidi ya tabia ya kifedha ya mtu.
"Pindi rekodi yako inapoharibika kwa kushindwa kulipa mkopo, inachukua muda mrefu, takribani miaka sita, kuweza kuisafisha. Ni muhimu kutofautisha kati ya makosa yanayoweza kutokea, ambapo labda umelipa lakini rekodi haijasasishwa, na hali halisi ya kutolipa kabisa mkopo," alisisitiza Bwana Mnyamani. Aliongeza kuwa mfumo huu umelenga kusaidia taasisi za fedha kujua kwa uhakika historia ya mkopaji na uwezo wake wa kurejesha mkopo kabla ya kutoa fedha.
Bwana Mnyamani alitoa wito kwa wakopaji kuwa wazi na waaminifu kwa watoa huduma za fedha pale wanapokumbana na changamoto za kiuchumi zinazoweza kuathiri uwezo wao wa kulipa mikopo. Alishauri kuwa badala ya kukwepa mawasiliano au kuhama makazi, ni bora kujadiliana na mkopeshaji ili kutafuta suluhu.
"Unapojua kuwa unapaswa kulipa deni lako mwezi Januari, si busara kuzima simu au kuhama mtaa. Ni vyema kumweleza mtoa huduma sababu zinazopelekea biashara yako kuyumba, labda ni ukame umeathiri mazao au kuna mlipuko wa magonjwa. Kwa kufanya hivyo, mnaweza kukaa pamoja na kupanga upya namna ya kulipa deni hilo," alishauri.
Lengo kuu la mfumo huu mpya ni kupunguza kiwango cha mikopo chechefu nchini hadi kufikia chini ya asilimia 5. Hii itasaidia kuhakikisha kuwa taasisi za fedha zinakuwa na uwezo wa kukopesha kwa uangalifu zaidi na kuepuka hasara zinazoweza kuathiri utulivu wa sekta ya fedha kwa ujumla.
"Tayari tunaona jinsi ambavyo taasisi ndogo za fedha zinavyotumia mfumo huu kwa ufanisi mkubwa. Hawakopeshi tena kwa mazoea, na hata nchi nyingine zinakuja kujifunza kutoka kwetu jinsi tunavyosimamia sekta hii," alifurahia Bwana Mnyamani.
Kwa mabadiliko haya, ni wazi kuwa wakopaji wanapaswa kuchukulia suala la urejeshaji wa mikopo kwa umakini mkubwa. Kukosa uaminifu katika ulipaji kunaweza kusababisha mtu kuzuiwa kupata huduma za kifedha kwa kipindi kirefu, jambo ambalo linaweza kuathiri shughuli zake za kiuchumi na maisha kwa ujumla. Ni muhimu kwa kila mkopaji kuhakikisha anarejesha mkopo wake kwa wakati ili kujenga na kudumisha rekodi nzuri ya kifedha.