Benki Kuu ya Tanzania (BoT) imetoa onyo kali kwa wananchi kuhusu tabia ya kukopa fedha kupitia mitandao ya simu na kisha kukiuka makubaliano ya ulipaji kwa kubadilisha namba zao za simu. BoT imefafanua wazi kuwa mbinu hii haitawasaidia kuepuka matatizo ya kifedha yanayoweza kuwakumba baadaye.
Akizungumza katika mafunzo yaliyofanyika Februari 25, 2025, huko Mtwara kwa waandishi wa habari kuhusu masuala ya sera ya fedha, Bwana Dominic Mwita, Ofisa kutoka Kurugenzi ya Tafiti na Sera za Uchumi wa Benki Kuu, alieleza kuwa mikopo midogo inayotolewa kwa urahisi kupitia simu za mkononi nayo inarekodiwa kwenye mfumo wa Credit Reference Bureau (CRB). Mfumo huu hutumiwa na benki na taasisi nyingine za kifedha nchini Tanzania kuangalia mwenendo wa ulipaji mikopo wa watu wanaoomba mikopo mipya.
Bwana Mwita alionya kuwa tabia ya baadhi ya watu kukopa hata kiasi kidogo cha fedha, labda kwa ajili ya kukamilisha salio la kutuma pesa kwa simu, lakini wanashindwa kulipa kwa muda mrefu, inaweza kuwa na madhara makubwa. Alitoa mfano akisema, “Inashangaza kuona mtu anakopa hata shilingi mia tano tu kwa ajili ya kufikisha salio la kutuma pesa, lakini anashindwa kulipa kwa miezi mingi, labda hata kumi. Taarifa zake zinaingizwa kwenye kumbukumbu kama mtu mwenye deni sugu.”
Alifafanua zaidi kuwa pale ambapo mtu huyo anajaribu kukopa fedha kutoka benki au taasisi nyingine kubwa za kifedha, rekodi yake katika CRB inaonyesha kuwa ni mkopaji asiye mwaminifu. Hii inaweza kusababisha kukataliwa kwa ombi lake la mkopo, hata kama deni lake la awali lilikuwa dogo sana.
“Mtu anaweza kudharau deni la shilingi mia tano alilokopa kwa simu, lakini anapohitaji mkopo mkubwa benki, anashangaa kukataliwa kwa sababu ya rekodi hiyo mbaya. Kwa muda mrefu, deni lile dogo linaweza kuwa limeongezeka kutokana na riba, na benki inaweza kukataa kumpa mkopo. Hata akiamua kwenda Benki Kuu kusafisha jina lake, ni mchakato mrefu unaohitaji muda na gharama,” aliongeza Bwana Mwita.
Kutokana na hali hii, Benki Kuu ya Tanzania imewataka wananchi kuwa waangalifu sana wanapokopa, hata kama ni kiasi kidogo, na kuhakikisha wanalipa mikopo hiyo kwa wakati uliokubaliwa.
Bwana Mwita alisisitiza kuwa dhana potofu ya kuwa kubadilisha laini ya simu kunaweza kumuepusha mtu na ulipaji wa deni si sahihi. Alieleza kuwa taarifa za wakopaji zinahifadhiwa na kampuni za simu na zinashirikishwa na benki na taasisi za fedha. “Usipolipa deni lako, taarifa zako zinabaki kwenye mfumo, na unaweza kujikuta huna sifa ya kupata mikopo mingine baadaye,” alisema.
BoT imeendelea kuhimiza wananchi kuwa na nidhamu ya kifedha na kuelewa kuwa hata mikopo midogo wanayochukua kwa urahisi inaweza kuwa kikwazo kikubwa kwao kupata mikopo mikubwa zaidi wanayoweza kuhitaji kwa ajili ya maendeleo yao siku za usoni, kama vile mikopo ya biashara au nyumba.
Kwa kumalizia, ujumbe ni wazi: kama unakopa fedha kupitia simu yako ya mkononi, ni muhimu sana kulipa deni hilo kwa wakati ili kuepuka athari mbaya za kifedha ambazo zinaweza kuathiri mustakabali wako wa kiuchumi. Kukopa kwa uangalifu na kulipa kwa wakati ni msingi muhimu wa kujenga historia nzuri ya kifedha.