Mamlaka ya Udhibiti wa Mkondo wa Juu wa Petroli (PURA) imetangaza mafanikio makubwa katika sekta ya gesi asilia nchini, ikibainisha kuwa katika kipindi cha miaka minne, kuanzia Machi 2021 hadi Machi 2025, Tanzania imezalisha jumla ya futi za ujazo bilioni 301.33 za gesi. Taarifa hii muhimu ilitolewa hivi karibuni jijini Dar es Salaam na Mkurugenzi Mkuu wa PURA, Bwana Charles Sangweni, wakati wa kikao kazi maalum na Wahariri wa vyombo mbalimbali vya habari. Kikao hiki ni sehemu ya mfululizo wa mikutano inayoratibiwa na Ofisi ya Msajili wa Hazina kwa lengo la kuelezea mafanikio yaliyopatikana chini ya uongozi wa Serikali ya Awamu ya Sita.
Bwana Sangweni alifafanua kuwa kiasi hicho kikubwa cha gesi kimetokana na vitalu viwili vikuu vya uzalishaji: futi za ujazo bilioni 142.35 zilizalishwa kutoka Kitalu cha Mnazi Bay, huku futi za ujazo bilioni 158.98 zikizalishwa kutoka Kitalu cha Songo Songo. Hii inamaanisha kuwa wastani wa uzalishaji kwa mwaka umefikia futi za ujazo bilioni 35.59 kwa Mnazi Bay na futi za ujazo bilioni 39.74 kwa Songo Songo. Takwimu hizi zinaonyesha ongezeko kubwa la ufanisi ikilinganishwa na vipindi vya nyuma, ambapo wastani wa uzalishaji ulikuwa futi za ujazo bilioni 32.03 kwa mwaka kwa Mnazi Bay na futi za ujazo bilioni 25.13 kwa mwaka kwa Songo Songo.
Gesi asilia iliyozalishwa katika kipindi hiki imekuwa na mchango mkubwa katika uchumi wa taifa, ikitumika katika nyanja mbalimbali. Matumizi hayo ni pamoja na uzalishaji wa nishati ya umeme, kama nishati muhimu viwandani, kwa matumizi ya majumbani, katika taasisi mbalimbali, na hata katika kuendesha magari yanayotumia gesi asilia.
Akielezea utaratibu wa uwekezaji katika sekta hii, Mkurugenzi Mkuu huyo wa PURA aligusia Mikataba ya Ugawanaji Mapato (PSA). Chini ya mikataba hii, kampuni ya uwekezaji hutumia rasilimali zake kufanya utafutaji wa mafuta na gesi asilia. Endapo hawapati rasilimali hizo, wanawajibika kurudisha eneo la utafutaji kwa Serikali na kuondoka. "Hata hivyo," Bwana Sangweni alisisitiza, "pindi mwekezaji anapofanikiwa kupata mafuta au gesi asilia, mapato yanayotokana na mauzo ya rasilimali hiyo hutumika kwanza kulipa mrabaha kwa serikali, kurudisha mtaji aliowekeza, na kulipa kodi pamoja na tozo nyinginezo. Kiasi kinachosalia ndicho hugawiwa kwa wabia wote wa mkataba, wakiwemo Serikali na Shirika la Maendeleo ya Petroli Tanzania (TPDC)."
Kutokana na utaratibu huo, Bwana Sangweni alieleza umuhimu wa PURA katika kuhakikisha kuwa kiasi cha fedha kinachowekezwa na shughuli zote zinazotekelezwa na wawekezaji vinakaguliwa kwa umakini mkubwa. "Lengo letu ni kuepuka aina yoyote ya udanganyifu ambao unaweza kufanywa na mwekezaji na kuhakikisha maslahi ya taifa yanalindwa," aliongeza. PURA imeendelea kufanya kazi ya kuhakiki na kukagua mapato na gharama zote za utafutaji, uendelezaji, na uzalishaji katika mikataba ya PSA. Hii inahakikisha kuwa Serikali inapata mgawo wake stahiki kutokana na mapato ya mafuta na gesi asilia.
Matokeo ya ukaguzi huu wa kina uliofanywa na PURA yamezaa matunda makubwa. "Kupitia kaguzi hizi makini, kiasi kinachozidi Shilingi bilioni 340 kimerejeshwa kwenye mfuko wa pamoja wa ugawanaji wa mapato kati ya Serikali na wawekezaji. Hii ni katika kipindi cha Serikali ya Awamu ya Sita. Fedha hizi zingeweza kutumika kimakosa kama marejesho ya mtaji wa mwekezaji, lakini sasa zinabaki kuwa sehemu ya mapato halali ya taifa," alifafanua Bwana Sangweni.
Kwa sasa, Tanzania ina jumla ya mikataba 10 ya PSA ambayo ipo katika hatua mbalimbali za utekelezaji. Mikataba hii inaelekeza makampuni ya kigeni kuwekeza katika kipindi cha utafutaji, na pindi mafuta au gesi inapopatikana, mapato hugawanywa kulingana na makubaliano. Uwekezaji katika tasnia hii hufanyika kupitia vitalu vya utafutaji vilivyoko maeneo ya baharini na nchi kavu, ambavyo hugawanywa na PURA baada ya tafiti za awali kuonyesha viashiria vya uwepo wa mafuta au gesi. Vitalu hivi hutangazwa kwa njia ya ushindani ili kupata wawekezaji bora wanaoingia mikataba na Serikali.