Uwekezaji wa moja kwa moja kutoka nje (FDI) nchini Tanzania umeendelea kuimarika kwa kasi katika kipindi cha miaka mitano iliyopita, huku ripoti ya Uwekezaji Tanzania ya mwaka 2024 ikitoa picha ya kuvutia kuhusu mwenendo huu. Ripoti hii, iliyoandaliwa kwa ushirikiano na Benki Kuu ya Tanzania (BoT), Kituo cha Uwekezaji Tanzania (TIC), na Ofisi ya Taifa ya Takwimu (NBS), inaeleza kwa kina kuhusu hali ya uwekezaji nchini.
Takwimu zinaonyesha kuwa katika mwaka 2023, kiasi cha mitaji binafsi kutoka nje kiliongezeka kwa asilimia 3.9, na kufikia Dola za Marekani milioni 23,042.5 (takriban TZS trilioni 57.6). Ukuaji huu mkubwa umechangiwa kwa kiasi kikubwa na ongezeko la asilimia 5.8 la FDI, ambapo sehemu kubwa ya ongezeko hilo ilitokana na faida ambazo kampuni za kigeni zimewekeza tena nchini, pamoja na mikopo kutoka kwa wanahisa wakuu wa kampuni hizo.
Benki Kuu ya Tanzania ilieleza kuwa matokeo haya yanadhihirisha wazi imani kubwa ambayo wawekezaji wa kimataifa wanaendelea kuwa nayo kwa uchumi wa Tanzania. Imani hii inatokana na mazingira bora ya biashara na uwekezaji ambayo yamekuwa yakiimarishwa nchini. Serikali ya Tanzania imekuwa ikifanya jitihada mbalimbali za kuboresha sera na miundombinu ili kuvutia zaidi uwekezaji kutoka nje.
Ripoti inaonyesha kuwa nchi ambazo zimeongoza kwa uwekezaji wa moja kwa moja nchini Tanzania ni pamoja na Mauritius, Australia, Uingereza, Barbados, Uholanzi, na Afrika Kusini. Kwa upande wa jumla ya uwekezaji uliopo nchini (limbikizo la uwekezaji), Uingereza iliendelea kuongoza katika mwaka 2023 kwa kuwa na uwekezaji wenye thamani ya Dola za Marekani milioni 5,152.6 (takriban TZS trilioni 12.9), ikifuatiwa na Norway, Mauritius, na Uholanzi.
Zaidi ya hayo, ripoti ilibainisha kuwa uwekezaji mpya wa moja kwa moja kutoka nje uliongezeka kwa asilimia 14.7 katika mwaka 2023, na kufikia Dola za Marekani milioni 1,648.9 (takriban TZS trilioni 4.1) ikilinganishwa na mwaka 2022. Ongezeko hili lilitokana hasa na ukuaji wa mikopo kutoka kwa wanahisa wa kampuni za kigeni, ambapo mchango wa mikopo hiyo kwenye mitaji ya moja kwa moja ulipanda kutoka asilimia 8.7 mwaka 2022 hadi asilimia 43.1 mwaka 2023. Hii inaweza kuashiria kuwa kampuni mama zinazidi kuunga mkono shughuli za matawi yao nchini Tanzania kupitia mikopo.
Mabadiliko haya yanaonyesha kuwa wawekezaji wana matumaini makubwa kuhusu ukuaji wa uchumi wa Tanzania. Serikali imekuwa mstari wa mbele katika kuboresha mazingira ya uwekezaji kupitia mageuzi mbalimbali ya kiuchumi na kisera, pamoja na kuendeleza huduma za kidijitali katika sekta mbalimbali. Hatua hizi zinasaidia kurahisisha ufanyaji biashara na kupunguza urasimu, hivyo kuifanya Tanzania kuwa mahali panapovutia zaidi kwa wawekezaji.
Kulingana na ripoti hiyo, uwekezaji wa moja kwa moja kutoka nje katika mwaka 2023 ulijikita zaidi katika sekta muhimu za uchumi. Sekta zilizoongoza ni pamoja na uchimbaji madini na uchongaji, uzalishaji wa bidhaa viwandani, sekta ya fedha na bima, pamoja na sekta ya habari na mawasiliano. Kwa pamoja, sekta hizi zilichangia asilimia kubwa ya uwekezaji wote wa moja kwa moja kutoka nje, ikiwa ni asilimia 82.4.
Uwekezaji katika sekta ya habari na mawasiliano ulipata ongezeko kubwa, zaidi ya mara mbili, na kufikia Dola za Marekani milioni 198 (takriban TZS bilioni 495). Ongezeko hili linatokana na mahitaji yanayoongezeka ya huduma za mtandao na miamala ya pesa kwa njia ya simu za mkononi, ambayo imekuwa ikikua kwa kasi nchini. Vilevile, uwekezaji katika sekta ya uzalishaji wa bidhaa viwandani uliongezeka maradufu na kufikia Dola za Marekani milioni 361 (takriban TZS bilioni 902.5) katika mwaka 2023, kuashiria juhudi za kuongeza uzalishaji wa ndani.
Kwa ujumla, ripoti hii inathibitisha kuwa Tanzania inaendelea kuwa kivutio kikubwa kwa uwekezaji wa moja kwa moja kutoka nje. Hii ni habari njema kwa uchumi wa nchi, kwani uwekezaji huu unachochea ukuaji wa uchumi, unazalisha ajira, na unasaidia maendeleo ya sekta muhimu mbalimbali nchini. Serikali inahitaji kuendeleza juhudi za kuboresha mazingira ya uwekezaji ili kuhakikisha kuwa Tanzania inabaki kuwa moja ya maeneo yanayopendelewa na wawekezaji wa kimataifa.