Kuna wakati Tanzania ilikuwa ikitazama mataifa mengine ya Kusini mwa Afrika kama mifano ya kuigwa katika usimamizi wa rasilimali, lakini sasa upepo umebadilika. Katika hatua inayodhihirisha ukomavu wa kiuchumi na kiserikali, Tanzania imepanda hadhi na kuwa "Mwalimu" wa sekta ya madini barani Afrika, jambo lililopelekea nchi jirani ya Zambia kutuma ujumbe mzito kuja kujifunza 'mbinu za kivita' za kudhibiti utajiri wa madini.
Ujumbe huo ulioongozwa na Balozi wa Zambia nchini Tanzania, Mhe. Matthews Jerre, umewasili nchini na kukiri wazi kuwa wanavutiwa na "Maajabu ya Tanzania" katika kuwapa nguvu wachimbaji wadogo na kuweka mfumo wa masoko ambao haupotezi hata gramu moja ya dhahabu.
Zambia Yatamani Mfumo wa Masoko wa Tanzania
Tarehe 20 Novemba 2025, Balozi Jerre na timu yake walipata fursa ya kupatiwa darasa maalum kuhusu Sera ya Madini ya Mwaka 2009 na Mabadiliko ya Sheria ya mwaka 2017. Kilichowatoa udenda wageni hawa ni namna serikali ya Tanzania ilivyofanikiwa kuunganisha wachimbaji wadogo (artisanal miners) na masoko rasmi.
Bwana Tisa Chama, Afisa Fundi Mkuu kutoka Kampuni ya Umma ya Zambia (ZCCM-IH)—ambayo ni sawa na STAMICO ya kwetu—ameeleza kuwa Zambia inatamani sana kufikia hatua ya Tanzania ya kuwa na masoko ya madini na vituo vya ununuzi vilivyotanda nchi nzima.
"Tanzania imeweka mfumo thabiti sana. Hili ndilo tunalolitafuta Zambia ili tuweze kujua kiwango halisi cha dhahabu kinachozalishwa na wachimbaji wetu. Hapa kwenu kila kitu kiko wazi na kimeunganishwa kiteknolojia," alikiri Bwana Chama.
Naye Afisa Biashara Mkuu wa ZCCM-IH, Bwana Kennedy Mwandama, alishangazwa na jinsi teknolojia inavyotumika kurahisisha biashara hiyo na jinsi wachimbaji wadogo wanavyoshirikishwa kikamilifu katika utafiti na uchenjuaji badala ya kuachwa wachimbe kienyeji.
Wachimbaji Wadogo: Uti wa Mgongo wa Mapato
Akiwapokea wageni hao, Kamishna Msaidizi wa Madini, Bwana Archard Kalugendo, alifafanua siri ya mafanikio hayo. Alibainisha kuwa uamuzi wa serikali wa "Kurasimisha" badala ya "Kufukuza" wachimbaji wadogo ndio uliolipa.
Takwimu zinaonyesha mafanikio ya kutisha; kwa sasa, wachimbaji wadogo wanachangia takribani asilimia 40 ya mapato yote ya sekta ya madini nchini. Hii ni namba kubwa sana ukilinganisha na miaka ya nyuma ambapo mchango wao ulikuwa haueleweki. Kwa ujumla, mwaka 2024, sekta ya madini ilichangia asilimia 10.1 katika Pato la Taifa (GDP), ikiwa ni ishara kuwa madini sasa ni mhimili mkuu wa uchumi.
"Mageuzi haya makubwa yalianza baada ya mabadiliko ya Sheria ya Madini ya Mwaka 2017. Sheria hiyo ilizaa kanuni zilizolazimisha kuanzishwa kwa Masoko ya Madini kila mkoa na wilaya, jambo lililoondoa uchuuzi na kumpa mchimbaji bei halisi ya soko la dunia," alifafanua Kalugendo.
Safari ya Kiwandani Dodoma
Ili kuona kwa vitendo, ujumbe huo ulitembelea Kiwanda cha Kusafisha Dhahabu cha Eyes of Africa kilichopo jijini Dodoma. H sealipata kuona jinsi dhahabu chafu inavyoingia na kutoka ikiwa safi (bullion) tayari kwa soko la kimataifa au kuhifadhiwa Benki Kuu.
Mmiliki wa kiwanda hicho, Bwana Ference Molnar, alitumia fursa hiyo kuipongeza serikali kwa kuweka mazingira rafiki yanayoruhusu viwanda binafsi kushirikiana na wachimbaji wadogo na taasisi za fedha kama BoT katika kukuza akiba ya dhahabu ya taifa.
Ziara hii ya Zambia ni uthibitisho kuwa Tanzania imepiga hatua kubwa kutoka kuwa nchi inayolalamikia wawekezaji, hadi kuwa nchi inayosimamia rasilimali zake kwa faida ya wananchi, kiasi cha kuwa kioo kwa mataifa mengine ya Afrika.