Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania imeweka wazi mipango yake ya matumizi kwa mwaka ujao wa fedha 2025/2026, kwa kupendekeza bajeti itakayofikia kiasi cha Shilingi trilioni 57.04. Takwimu hizi zinaonyesha ongezeko la asilimia 13.4 ukilinganisha na bajeti ya mwaka huu unaomalizika mwezi Juni, ambayo ilikuwa Shilingi trilioni 50.29. Ongezeko hili linadhihirisha azma ya serikali katika kuimarisha shughuli za maendeleo na kukidhi mahitaji mbalimbali ya wananchi.
Mapendekezo haya yaliwasilishwa bungeni mjini Dodoma na Waziri wa Fedha, Dkt. Mwigulu Nchemba, mbele ya Kamati ya Bunge zima iliyoongozwa na Waziri Mkuu, Mhe. Kassim Majaliwa. Katika wasilisho lake, Dkt. Mwigulu alifafanua kuwa bajeti hii kubwa itategemea vyanzo mbalimbali vya mapato. Kiasi cha Shilingi trilioni 40.966 kinatarajiwa kukusanywa kutoka ndani ya nchi kupitia kodi na mapato mengine, huku Shilingi trilioni 16.074 zikitarajiwa kupatikana kupitia mikopo kutoka ndani na nje ya nchi.
Akifafanua zaidi, Waziri Nchemba alibainisha kuwa mapato ya ndani yanajumuisha Shilingi trilioni 31.826 kutoka kwenye kodi mbalimbali, Shilingi trilioni 6.234 kutoka kwenye vyanzo visivyo vya kodi, Shilingi trilioni 1.68 kutoka kwenye mapato ya halmashauri, na Shilingi trilioni 1.225 kama misaada kutoka kwa wahisani. Hii ina maana kuwa serikali inatarajia kukidhi asilimia 69.7 ya bajeti yake kupitia mapato yanayokusanywa nchini, ikiwa ni mkakati madhubuti wa kupunguza utegemezi kwa misaada na mikopo kutoka nje, ambayo mara nyingi huwa na masharti magumu au hayana uhakika.
Vipaumbele vya Bajeti kwa Mwaka 2025/2026
Dkt. Mwigulu alieleza kuwa bajeti hii itaendelea kulenga maeneo muhimu yaliyoainishwa kwenye Mpango wa Tatu wa Maendeleo wa Miaka Mitano. Maeneo hayo ni pamoja na kuchochea ukuaji wa uchumi ambao ni shindani na unawanufaisha wananchi wote, kuimarisha uzalishaji wa bidhaa viwandani na kuboresha utoaji wa huduma. Pia, bajeti inalenga kukuza uwekezaji na biashara, kuendeleza rasilimali watu kwa kuwekeza kwenye elimu na afya, na kwa ujumla kuchochea maendeleo ya wananchi.
Zaidi ya hayo, Waziri Nchemba aligusia kuwa bajeti itatenga fedha kwa ajili ya kulipa deni la serikali, mishahara ya watumishi wa umma, na kwa ajili ya maandalizi ya Uchaguzi Mkuu unaotarajiwa kufanyika mwaka 2025, pamoja na kuimarisha demokrasia nchini. Ulinzi na usalama wa nchi pia vimepewa kipaumbele, na fedha zitatengwa kwa ajili ya kuimarisha amani na utulivu. Jambo lingine muhimu lililogusiwa ni maandalizi ya michuano ya Fainali za Kombe la Mataifa ya Afrika (AFCON) mwaka 2027, ambapo Tanzania itakuwa mwenyeji mwenza. Hii ni fursa kubwa kwa taifa kuonyesha utamaduni wake na kukuza utalii.
Bajeti pia inajumuisha maandalizi ya kutekeleza Dira ya Taifa ya Maendeleo ya mwaka 2050, ambayo inaweka mwelekeo wa muda mrefu wa maendeleo ya Tanzania. Serikali pia inazingatia kwa umakini athari zinazoweza kusababishwa na mabadiliko ya sera za nchi washirika wa maendeleo, hasa Marekani, na kujipanga kukabiliana nazo.
Mikakati ya Kuongeza Mapato
Ili kufanikisha bajeti hii, serikali imeweka mikakati mbalimbali ya kuimarisha ukusanyaji wa mapato ya ndani. Mikakati hiyo ni pamoja na kujenga na kudumisha uhusiano mzuri na walipakodi ili kuongeza ufanisi katika ukusanyaji wa mapato. Pia, serikali inalenga kupanua wigo wa kodi kwa kutambua na kusajili vyanzo vipya vya mapato ambavyo hapo awali vilikuwa havichangii pato la taifa.
Teknolojia pia itatumika zaidi kwa kuunganisha mifumo ya Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA) na mifumo ya taasisi nyingine za umma. Lengo ni kuongeza uwazi na kupunguza mianya ya ukwepaji kodi. Serikali pia itahakikisha uhakiki na ulipaji wa madeni yake unafanyika kwa wakati ili kuepuka kuongezeka kwa malimbikizo.
Matumizi ya Mfumo wa Ununuzi wa Umma (NeST) yataimarishwa ili kuhakikisha kuwa manunuzi yote ya serikali yanafanyika kwa uwazi na kwa kuzingatia thamani halisi ya fedha. Hatimaye, serikali itaendelea kuboresha miundombinu muhimu kama vile barabara, reli, na umeme ili kuvutia uwekezaji kutoka ndani na nje ya nchi, ambao nao utachangia katika kuongeza mapato ya taifa.
Malengo ya Kiuchumi kwa Mwaka 2025/2026
Dkt. Mwigulu alitangaza kuwa serikali inatarajia kuongeza kasi ya ukuaji wa uchumi kutoka asilimia 5.4 mwaka 2024 hadi kufikia asilimia 6.0 mwaka 2025. Hii inaonyesha matumaini ya serikali katika sera zake za kiuchumi na juhudi zinazofanywa katika sekta mbalimbali.
Serikali imejidhatiti kuendelea kuimarisha uthabiti wa uchumi kwa kusimamia matumizi ya rasilimali zilizopo kwa uangalifu, kuongeza mapato ya ndani, na kupunguza utegemezi kwa mikopo na misaada kutoka nje. Bajeti hii inatarajiwa kuwa chachu muhimu katika kuleta maendeleo endelevu nchini kwa kuimarisha sekta muhimu kama elimu, afya, miundombinu, na viwanda, huku ikiweka mazingira mazuri kwa uwekezaji na ukuaji wa sekta binafsi, ambayo ni muhimu kwa ajira na ustawi wa wananchi.