Sera ya Taifa ya Ardhi ya Mwaka 1995 (Toleo la 2023) inaendelea kusisitiza na kuheshimu kanuni sita muhimu ambazo ziliwekwa katika Sera ya Taifa ya Ardhi ya mwaka 1995. Sera hii inatambua ardhi kama rasilimali yenye thamani kubwa katika shughuli zote za kiuchumi na kijamii nchini Tanzania.
Moja ya misingi mikuu inayoendelezwa ni kwamba ardhi yote nchini ni mali ya umma. Usimamizi wa ardhi hii umekabidhiwa kwa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kama mdhamini kwa niaba ya wananchi wote. Hii inamaanisha kuwa serikali ina jukumu la kusimamia ardhi kwa manufaa ya Watanzania wote.
Sera pia inatambua mifumo miwili pekee ya umiliki ardhi ambayo ni umilikishwaji rasmi na serikali na umiliki unaotokana na mila na desturi za jamii mbalimbali. Haki ya kumiliki na kutumia ardhi kupitia mifumo hii ndio inayotambuliwa na serikali. Hii inalenga kuhakikisha kuwa kuna uhakika wa umiliki kwa wananchi na wawekezaji.
Kamishna wa Ardhi anaendelea kuwa na mamlaka pekee katika usimamizi wa masuala yote yanayohusu ardhi nchini. Hii inalenga kuwa na chombo kimoja kikuu kinachosimamia sekta ya ardhi kwa ufanisi na kwa mujibu wa sheria.
Kwa madhumuni ya usimamizi bora, ardhi ya umma imegawanywa katika makundi makuu matatu: Ardhi ya Hifadhi (kwa ajili ya uhifadhi wa mazingira na wanyamapori), Ardhi ya Kijiji (kwa ajili ya matumizi ya wakazi wa vijiji), na Ardhi ya Jumla (kwa matumizi mengine yote). Mgawanyo huu unasaidia katika kupanga matumizi bora ya ardhi kwa ajili ya shughuli mbalimbali.
Sera inaweka wazi kuwa raia wa Tanzania pekee ndio watakaokuwa na haki ya kumiliki ardhi nchini. Kwa upande wa wasio raia, wanaweza kupata ardhi kwa ajili ya uwekezaji tu, kwa kuzingatia sheria na taratibu zilizowekwa. Hii inalenga kulinda rasilimali ardhi kwa ajili ya Watanzania.
Sera ya ardhi inatambua kuwa ardhi ni msingi mkuu wa shughuli za kiuchumi na kijamii, na ni rasilimali muhimu kwa maendeleo ya nchi. Inaeleza kuwa Dira ya Maendeleo ya Taifa inatambua umuhimu wa sekta ya ardhi kama nguzo muhimu kwa ukuaji wa uchumi, usawa wa kijamii, na uendelevu wa mazingira. Takribani asilimia 65 ya Watanzania wanategemea kilimo, hivyo ardhi ni nyenzo muhimu kwa ukuaji wa uchumi na upatikanaji wa ajira.
Usimamizi na matumizi bora ya rasilimali ardhi yana mchango chanya katika sekta mbalimbali, ikiwemo sekta za uzalishaji na huduma za jamii. Sera inazingatia Malengo ya Maendeleo Endelevu ya 2030, ambayo yanalenga kuhakikisha kuwa ifikapo mwaka 2030, kunakuwa na miji na maendeleo ya makazi ambayo ni jumuishi, salama, stahimilivu na endelevu.
Mfumo wa umiliki ardhi nchini umeendelea kutoa mchango mkubwa katika maendeleo ya kiuchumi na kijamii kwa kuwezesha ujenzi wa viwanda, makazi, kilimo na ufugaji. Sera inaeleza kuwa mipango ya kitaifa na kimataifa inahimiza kujenga uchumi shindani na wa viwanda kwa maendeleo ya watu, na katika sekta ya ardhi, inalenga kuendeleza upangaji, upimaji na umilikishaji wa maeneo ya makazi, biashara, uwekezaji na huduma za jamii. Hivyo, kuimarisha usalama wa milki na kukuza Pato la Taifa ni malengo muhimu ya sera hii.
Aidha, sera inalenga kupima ardhi katika maeneo ya mipaka ya nchi na kujengea uwezo mamlaka za serikali za mitaa kwa kuzipatia rasilimali fedha, watu na vifaa vya kisasa vya upimaji ardhi na usanifu wa ramani, na kuwapatia mafunzo stahiki wataalamu wa ardhi. Hii itasaidia katika usimamizi bora wa ardhi na kuepusha migogoro.