Sekta ya biashara mtandao nchini Tanzania inaendelea kukua kwa kasi kubwa na imejithibitisha kuwa chanzo muhimu cha mapato kwa Serikali. Takwimu zilizotolewa bungeni zimeonesha wazi jinsi shughuli za kibiashara zinazofanyika mtandaoni zinavyochangia kiasi kikubwa katika hazina ya taifa, sambamba na kuongezeka kwa idadi ya kampuni zinazojisajili rasmi katika sekta hii.
Akitoa taarifa hiyo muhimu jana, Aprili 30, 2025, bungeni mjini Dodoma, Naibu Waziri wa Viwanda na Biashara, Mheshimiwa Exaud Kigahe, alithibitisha kuwa Serikali ya Tanzania inatambua kikamilifu na inafuatilia kwa karibu uwepo na ukuaji wa biashara mtandao nchini. Alitoa ufafanuzi huo alipokuwa akijibu swali kutoka kwa Mbunge wa Viti Maalumu, Mheshimiwa Rita Kabati (CCM), ambaye alitaka kupata taarifa sahihi kuhusu utambuzi wa Serikali wa sekta hii, idadi ya kampuni zilizojisajili, na kiasi cha mapato kinachokusanywa kupitia biashara za mtandaoni.
Mheshimiwa Kigahe alibainisha kuwa hadi kufikia mwezi Machi 2025, jumla ya kampuni 1,820 zinazojihusisha na biashara mtandao zilikuwa zimejisajili rasmi nchini Tanzania Bara. Kati ya hizo, alifafanua kuwa kampuni 1,075 zimeeleza kuwa biashara mtandao ndio shughuli yao kuu na ya msingi, huku kampuni 745 zikionesha kuwa biashara mtandao ni shughuli ya ziada au moja ya huduma nyingine wanazotoa. Takwimu hizi za usajili zinaashiria hatua nzuri katika kuongeza uhamasishwaji wa wafanyabiashara wa mtandaoni kufuata taratibu za kisheria na kujiweka katika mfumo rasmi, jambo muhimu kwa ajili ya usimamizi na ukusanyaji wa kodi.
Naibu Waziri alifafanua zaidi kuhusu mchango wa sekta hii katika mapato ya Serikali. Alitolea mfano wa kiasi kikubwa cha fedha kilichokusanywa katika kipindi cha miezi tisa, kuanzia Julai 2024 hadi Machi 2025, ambapo Serikali ilifanikiwa kukusanya jumla ya shilingi bilioni 192.78 kutoka kwenye biashara mtandao. Kiasi hiki kinajumuisha pia mapato yanayotokana na sekta ya michezo ya kubashiri (betting) kwa njia ya mtandao, ambayo imekuwa ikikua kwa kasi sana nchini na kuchangia pakubwa katika mapato hayo.
Ili kuendana na kasi ya mabadiliko ya kiteknolojia na kuhakikisha sekta ya biashara mtandao inasimamiwa ipasavyo na kuendelezwa kwa manufaa ya taifa, Mheshimiwa Kigahe alisema Serikali imeandaa Mkakati wa Kitaifa wa Biashara Mtandao. Mkakati huu muhimu kwa sasa umefikia hatua za mwisho za ukamilishwaji wake na unatarajiwa kuwa dira kuu ya kuongoza maendeleo ya sekta hii kwa miaka ijayo. Alitaja maeneo makuu yatakayofanyiwa kazi katika utekelezaji wa mkakati huo kuwa ni pamoja na kuendelea kuboresha miundombinu muhimu ya Teknolojia ya Habari na Mawasiliano (TEHAMA), kuimarisha sera, sheria, na kanuni zinazohusiana na biashara mtandao, na kuboresha huduma za mawasiliano, usafirishaji, na uchukuzi ambazo ni muhimu kwa uendeshaji wa biashara za mtandaoni. Maeneo mengine muhimu ni pamoja na kuimarisha huduma za miamala ya kifedha kwa njia ya mtandao (malipo ya kidijitali) na kutoa elimu zaidi kwa wananchi kuhusu namna bora na salama ya kutumia majukwaa ya mtandaoni kufanya biashara na kupata huduma.
Wakati huo huo, katika swali la nyongeza, Mbunge Rita Kabati aliibua hoja muhimu kuhusu mikakati ya Serikali ya kuzuia udanganyifu na utapeli ambao umekuwa ukijitokeza kwenye biashara za mtandaoni, akieleza kuwa wananchi wengi wamekuwa wakipata hasara kutokana na matukio hayo ya kitapeli. Naibu Waziri Kigahe alithibitisha kuwepo kwa changamoto hizo na kusema Serikali inafahamu na inachukua hatua madhubuti kukabiliana nazo. Alieleza kuwa Serikali ilikuja na mkakati wa utekelezaji unaotokana na Sera ya Biashara ya Taifa ya mwaka 2003, ambayo imefanyiwa marekebisho na kutolewa toleo jipya mwaka 2023, kama sehemu ya majibu kwa mabadiliko ya soko ikiwemo biashara mtandao. Alitaja kuwa mikakati ya kupambana na udanganyifu inatekelezwa kwa ushirikiano kati ya wizara mbalimbali na taasisi za Serikali, akitoa mfano wa Wizara ya Fedha ambayo ina kitengo maalum chenye jukumu la kusimamia biashara mtandao. Kitengo hiki kinafuatilia shughuli za kibiashara mtandaoni kwa karibu sana ili kuhakikisha zinalipa kodi stahiki, hatua ambayo pia inasaidia kudhibiti shughuli zisizo rasmi, zisizo halali au za kitapeli zinazoweza kufanyika mtandaoni. Mafanikio haya ya ukusanyaji mapato na jitihada za kisheria na kimkakati zinaonesha kuwa Serikali imejipanga kuendeleza sekta ya biashara mtandao huku ikilinda maslahi ya wananchi na taifa kwa ujumla.