Makamu wa Rais wa Tanzania, Dk. Philip Mpango, amewataka viongozi wa Afrika Mashariki kuweka mikakati madhubuti ya kutumia rasilimali za nishati, hasa mafuta na gesi asilia, kwa manufaa ya kiuchumi na kijamii, huku wakizingatia utunzaji wa mazingira. Aliyasema haya wakati akifungua Kongamano na Maonesho ya Petroli kwa Nchi Wanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAPCE’25) jijini Dar es Salaam.
Dk. Mpango alieleza kuwa matumizi ya nishati barani Afrika, hasa Kusini mwa Jangwa la Sahara, yako nyuma sana ikilinganishwa na mabara mengine. Hii ina maana kwamba, licha ya kuwa na rasilimali nyingi, Afrika bado haijanufaika ipasavyo. Alisisitiza kuwa ni wakati muafaka kwa nchi za Afrika Mashariki kuunganisha nguvu na kubuni mbinu bora za kutumia rasilimali zao, ikiwa ni pamoja na gesi asilia inayopatikana kwa wingi nchini Tanzania, mafuta yanayopatikana Uganda, Kenya na Sudan Kusini, gesi ya methane nchini Rwanda na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na nishati ya jotoardhi inayopatikana Kenya na Tanzania.
"Katika zama hizi ambapo maendeleo ya nishati endelevu yana mchango mkubwa katika uchumi na jamii zetu, tunapaswa kutumia rasilimali zetu ipasavyo—ikiwemo mafuta na gesi asilia—bila kuhatarisha mustakabali wa vizazi vijavyo," alisisitiza Dk. Mpango.
Aliongeza kuwa, pamoja na fursa hizo, Afrika Mashariki inakabiliwa na changamoto kubwa ya mabadiliko ya tabianchi. Athari zake, kama vile vipindi visivyotabirika vya mvua, mafuriko, na kuongezeka kwa joto, zinahatarisha maendeleo endelevu. Alisisitiza kuwa Tanzania imejitolea kupunguza uzalishaji wa hewa ya ukaa ili kufanikisha azma ya kutozalisha hewa ya kaboni ifikapo mwaka 2050. Hata hivyo, alionya kuwa ni muhimu kuweka uwiano kati ya ukuaji wa uchumi na uendelevu wa rasilimali za nishati.
Changamoto nyingine kubwa ni ukosefu wa rasilimali fedha za kutosha kwa ajili ya kuhama kutoka nishati chafu kwenda nishati safi. Inakadiriwa kuwa Afrika inahitaji kati ya dola trilioni 1 hadi 2 (takribani shilingi za kitanzania trilioni 2.5 hadi 5) ili kufanikisha mpango huo ifikapo mwaka 2030. Dk. Mpango alisisitiza umuhimu wa kuweka mazingira mazuri ya uwekezaji na kushirikiana kati ya sekta ya umma na binafsi ili kuvutia uwekezaji.
Naibu Waziri Mkuu na Waziri wa Nishati, Dk. Doto Biteko, alieleza kuwa serikali inaendelea na jitihada za kuendeleza miradi ya petroli ili kugundua na kutumia vyanzo vipya vya mafuta na gesi. Alisifu jitihada za Rais Dk. Samia Suluhu Hassan katika kuendeleza sekta ya gesi, ambapo uzalishaji umeimarika katika vitalu vya Songosongo na Mnazi Bay. Mafanikio mengine ni pamoja na maendeleo ya gesi asilia katika eneo la Ntorya, Ruvuma, na kuongezeka kwa ushiriki wa Shirika la Maendeleo ya Petroli Tanzania (TPDC) katika kitalu cha Mnazi Bay.
Waziri wa Nishati wa Uganda, Ruth Nankwabira Seitamo, alieleza kuwa mapato yanayotokana na sekta ya mafuta na gesi yanapaswa kutumika kunufaisha sekta nyingine kama miundombinu, elimu, na afya. Alitoa mfano wa Uganda, ambapo wameanzisha Mfuko wa Petroli kusaidia maendeleo ya sekta nyinginezo. Pia, alimpongeza Rais Samia Suluhu Hassan kwa kuwa kinara wa kampeni ya Nishati Safi ya Kupikia Duniani, jambo ambalo linaweza kupunguza uharibifu wa misitu barani Afrika.
Katibu Mtendaji wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC), Veronica Nduva, alipongeza Tanzania kwa kuandaa mkutano huo kwa mafanikio. Alieleza kuwa mkutano huo unaendana na malengo ya EAC ya kuhakikisha kuwa rasilimali za mafuta na gesi zinatumika kwa maendeleo endelevu bila kuathiri mazingira.