Tunapoadhimisha Siku ya Mwalimu Nyerere, tunakumbushwa juu ya kiongozi aliyetoa maisha yake kwa ajili ya utu, uadilifu na maendeleo ya watu wake. Kwa Julius Nyerere, uongozi haukuwa hadhi ya kukaa ofisini, bali dhamana ya kutembea na wananchi, kusikiliza shida zao, na kutanguliza maslahi ya taifa mbele ya chochote. Leo, miaka mingi baada ya kuondoka kwake, falsafa yake ya uongozi wa kiutumishi inatoa funzo zito kwa sekta ya afya barani Afrika, ambayo imezama kwenye lindi la changamoto.
Moja ya ndoto za Mwalimu Nyerere ilikuwa ni kuona Afrika inajitegemea. Hii ndiyo sababu, miaka 51 iliyopita, mnamo 1974, alikuwa miongoni mwa waasisi wa Jumuiya ya Afya ya Afrika Mashariki, Kati na Kusini (ECSA-HC). Aliamini kwamba hakuna nchi inayoweza kupambana na magonjwa na uhaba wa rasilimali ikiwa peke yake. Leo, jumuiya hii inajumuisha nchi tisa, ikiwemo Tanzania, lakini bado bara letu linakabiliwa na matatizo yaleyale aliyoyapigania Nyerere.
Changamoto kubwa inayotukabili ni utegemezi wa kupindukia. Afrika inategemea misaada ya wafadhili kwa kati ya asilimia 30 hadi 40 ya bajeti zake za afya. Hapa nyumbani Tanzania, tunatumia takriban asilimia 5.1 tu ya bajeti ya taifa kwa afya. Mbaya zaidi, kati ya asilimia 70 hadi 90 ya dawa na vifaa tiba tunavyotumia vinaagizwa kutoka nje. Tunazalisha chini ya asilimia 1 tu ya chanjo zetu wenyewe. Janga la UVIKO-19 lilifichua udhaifu huu kwa ukali; tulishuhudia vifo vingi vilivyoweza kuepukika kwa sababu tu ya uhaba wa barakoa na mitungi ya oksijeni.
Ukweli ni kwamba, dawa zinazozalishwa hapa nchini ni nafuu zaidi kuliko za kuagiza, lakini upatikanaji wake ni mdogo. Hii ina maana kwamba bila sera madhubuti za kuwekeza katika viwanda vyetu, tutaendelea kuwa ombaomba na kunyanyaswa na masoko ya kimataifa. Kauli mbiu ya Umoja wa Afrika ya "Nunua Afrika, Jenga Afrika" inapaswa sasa kugeuzwa kuwa vitendo.
Ili kuenzi urithi wa Nyerere, viongozi wa sasa wa ECSA-HC na serikali za Afrika wanapaswa kuchukua hatua za kimkakati. Ni lazima tuanzishe mifumo ya kununua dawa kwa pamoja ili kupata bei nafuu na kusaidia viwanda vyetu. Nchi kama Tanzania, Kenya na Uganda zinaweza kuwa vituo vikuu vya uzalishaji wa vifaa tiba kwa ajili ya kanda nzima. Serikali zinapaswa kutoa vivutio kama misamaha ya kodi kwa wawekezaji wa ndani katika sekta ya afya.
Zaidi ya yote, tunahitaji viongozi wenye maono na moyo wa utumishi kama wa Mwalimu Nyerere; viongozi wanaosikiliza, wanaoshirikiana na wanaoweka afya ya wananchi wao mbele. Afrika yenye afya njema haitajengwa kwa misaada, bali kwa kujitegemea, mshikamano, na uongozi unaojali.