Elimu ndiyo dira na injini ya maendeleo yoyote duniani, lakini bara la Afrika linakabiliwa na janga la kimyakimya ambalo linatishia mustakabali wa vizazi vyake. Takwimu za Benki ya Dunia za mwaka 2024 zinapiga kengele ya hatari: asilimia 70 ya watoto walio chini ya umri wa miaka 10 hawajui kusoma, kuandika, wala kufanya hesabu za msingi. Ni katika muktadha huu mzito, wadau zaidi ya 300 kutoka mataifa 12 wamekutana jijini Dar es Salaam kwenye Mkutano wa Tano wa Kimataifa wa Ubora wa Elimu (IQEC) kutafuta suluhu ya kudumu.
Akiwasilisha dira ya Tanzania na Afrika, Katibu Mkuu wa Wizara ya Elimu, Sayansi na Teknolojia, Profesa Carolyne Nombo, alibainisha nguzo tano muhimu ambazo bara zima linapaswa kuzipa kipaumbele ili kufufua sekta ya elimu.
1. Mwalimu Kwanza: Profesa Nombo alisisitiza kuwa mwalimu ndiye moyo wa elimu. Alisema ni lazima kuwekeza katika mafunzo endelevu kwa walimu, hasa katika TEHAMA na mbinu mpya za ufundishaji, ili waweze kuandaa wanafunzi kwa soko la ajira la kisasa. "Tanzania tayari imeanzisha Bodi ya Walimu ili kusimamia weledi na kuhakikisha mafunzo endelevu, hili ni eneo la kuigwa," alisema.
2. Msingi Imara (Elimu ya Awali): Alitaja elimu ya awali kama mzizi wa mti wa elimu. Alisema bila kuwekeza ipasavyo katika hatua hii, ambapo mtoto hujengewa uwezo wa kujifunza, matatizo katika ngazi za juu yataendelea kuwepo.
3. Elimu kwa Wote (Usawa na Ujumuishi): Profesa Nombo alikemea tabia ya kuwaacha nyuma wasichana, watoto wenye ulemavu, na wale wa vijijini. Alisema sera za elimu lazima ziwahusishe vijana hawa si kama wapokeaji tu, bali kama washiriki na wabunifu wa mustakabali wao.
4. Kuongeza Uhimilivu wa Mifumo: Ili kuondokana na kuyumba kwa sekta ya elimu kila wahisani wanapobadili vipaumbele, Profesa Nombo alitaka mataifa ya Afrika yaongeze matumizi ya rasilimali za ndani. Alitoa mfano wa Tanzania ambayo imetenga zaidi ya asilimia 14 ya bajeti yake kwa elimu.
5. Mazingira Bora kwa Walimu: Mbali na mafunzo, aliitaka jamii kuhakikisha walimu wanapata motisha, mazingira bora ya kazi, na kugawiwa kwa usawa kati ya mijini na vijijini ili kuziba pengo la elimu.
Wito wa kujitegemea ulipata nguvu zaidi kutoka kwa Naibu Waziri Mkuu, Dk. Doto Biteko, aliyesema Afrika inahitaji walimu milioni 17 ifikapo mwaka 2030. "Hatuwezi kufikia lengo hili kwa kutegemea misaada. Ni lazima kila nchi iwe tayari kuwekeza angalau asilimia 20 ya bajeti yake kwenye elimu. Tanzania imeonesha njia kwa kuongeza bajeti kutoka Shilingi trilioni 4.7 hadi trilioni 6 ndani ya miaka minne," alisisitiza Dk. Biteko.
Sauti kutoka mstari wa mbele hazikubaki nyuma. Mwalimu Neema Joseph kutoka Mbeya alieleza changamoto ya mabadiliko ya mara kwa mara ya mitaala bila kupatiwa mafunzo ya kutosha. Naye Mwalimu Hamisi Abdallah wa Rukwa alizungumzia uhaba mkubwa wa walimu wa sayansi na vifaa duni vijijini, akisema, "Tuna moyo wa kufundisha, lakini mazingira yanatukwamisha."
Mkutano huu unakubaliana kuwa njia pekee ya kuokoa elimu ya Afrika ni ushirikiano thabiti kati ya serikali, sekta binafsi, na wananchi wenyewe katika kuongeza uwekezaji, kuthamini walimu, na kuhakikisha hakuna mtoto anayeachwa nyuma.