Leo, Aprili 1, tunajiunga na ulimwengu kuadhimisha Siku ya Unene Uliopitiliza Duniani. Hii si siku ya kawaida; ni fursa muhimu ya kutafakari kwa kina juu ya ongezeko la tatizo hili ambalo linazidi kuwa tishio kwa afya za Watanzania na nguvu kazi ya taifa letu. Unene uliokithiri si suala la mtu binafsi tu, bali ni changamoto ya kitaifa inayohitaji mikakati madhubuti na ushirikiano wa kila mmoja wetu.
Unene uliopitiliza ni hali ambayo mwili unakuwa na mafuta mengi kupita kiasi, na hii huongeza hatari ya kupata magonjwa hatari kama vile kisukari, shinikizo la damu (presha), matatizo ya moyo, na hata baadhi ya aina za saratani. Ni muhimu kukumbuka kuwa haya si magonjwa yanayowapata wazee pekee; hata vijana na watoto wetu wako katika hatari kutokana na ongezeko la unene.
Maadhimisho ya Siku ya Unene Uliopitiliza yalianzishwa kwa mara ya kwanza mwaka 2015, na tangu mwaka 2020, Machi 4 imekuwa tarehe rasmi ya kuweka nguvu pamoja kimataifa kupambana na janga hili. Siku hii inatupa nafasi ya kuzungumza kwa uwazi kuhusu sababu zinazochangia unene, matokeo yake kwa afya na uchumi, na zaidi ya yote, nini kifanyike ili kulikabili kwa ufanisi hapa Tanzania.
Takwimu za kimataifa zinaonyesha hali inatisha. Shirikisho la Kupambana na Unene Uliopitiliza Duniani, kwa kushirikiana na Shirika la Afya Duniani (WHO), linatueleza kuwa idadi ya watu wenye unene uliokithiri inaongezeka kwa kasi ya kutisha. Inakadiriwa kuwa ifikapo mwaka 2035, zaidi ya nusu ya watu duniani watakuwa na tatizo hili. Hebu tujiulize, Tanzania itakuwa wapi katika hesabu hii? Ni lazima tuchukue hatua sasa ili kuepuka kuwa sehemu ya takwimu hizi za kusikitisha.
Ripoti zinaonya kuwa watoto na vijana ndio wanaathirika zaidi. Ongezeko la unene kwao linakadiriwa kuwa mara mbili zaidi ikilinganishwa na watu wazima. Hii ina maana gani kwa taifa letu? Ina maana kuwa tunatengeneza kizazi ambacho kinaweza kukumbana na matatizo mengi ya kiafya mapema katika maisha yao, kupunguza uwezo wao wa kufanya kazi, na kuongeza mzigo wa gharama za matibabu kwa serikali na familia zao.
Suluhisho la tatizo hili linahitaji nguvu za pamoja. Serikali yetu ina jukumu kubwa la kuweka sera zinazosaidia watu kufanya maamuzi sahihi kuhusu afya zao. Hii inaweza kujumuisha kuweka kanuni kuhusu aina ya vyakula vinavyouzwa, kutoa elimu ya afya mashuleni na katika jamii, na kuwekeza katika mazingira yanayowezesha watu kufanya mazoezi kwa urahisi.
Sekta binafsi pia ina nafasi muhimu. Makampuni ya chakula yanaweza kuzalisha na kuuza vyakula vyenye afya zaidi. Vyombo vya habari vinaweza kusaidia kueneza ujumbe kuhusu umuhimu wa lishe bora na mazoezi. Taasisi za afya zinapaswa kuwa mstari wa mbele katika kutoa ushauri na matibabu kwa watu wenye tatizo la unene.
Lakini zaidi ya yote, kila Mtanzania ana wajibu binafsi. Tunahitaji kufanya mabadiliko katika maisha yetu ya kila siku. Hii ina maana ya kupunguza matumizi ya vyakula vyenye mafuta mengi, sukari nyingi, na wanga uliokobolewa. Tunapaswa kuongeza matumizi ya mboga za majani, matunda, na nafaka zisizokobolewa. Ni muhimu pia kufanya mazoezi mara kwa mara, hata kwa muda mfupi kila siku. Kutembea kwa miguu, kucheza, au kufanya kazi za nyumbani kwa bidii ni njia nzuri za kuongeza shughuli za mwili.
Kauli mbiu ya maadhimisho ya mwaka huu inasema, "Tuchukue Hatua Sasa Dhidi ya Unene Uliopitiliza". Hii ni wito kwa kila mmoja wetu. Tusisubiri kesho; hatua ya kuboresha afya zetu inaanza leo. Tuwe mfano kwa watoto wetu kwa kula vizuri na kufanya mazoezi. Tuishirikishe jamii yetu katika harakati hizi. Tukifanya kazi pamoja, tunaweza kupunguza tatizo la unene uliopitiliza na kujenga taifa lenye afya bora na uchumi imara.