Katika kila kona ya dunia, michezo imekita mizizi na kuwa sehemu muhimu ya maisha ya watu. Kuanzia shangwe za mashabiki wa mpira wa miguu kwenye viwanja vyenye vumbi hadi msisimko wa mchezo wa kikapu unaochezwa kwa kasi, na hata umoja unaojengwa na mashabiki wa mpira wa pete, michezo huleta burudani na kuimarisha uhusiano katika jamii. Hata hivyo, upendo huu kwa timu na wachezaji unaweza kupindukia na kuwa chanzo cha matatizo ya kiafya kwa baadhi ya mashabiki. Msongo wa mawazo, kupanda kwa shinikizo la damu, na hata matatizo ya moyo yamekuwa matokeo ya ushabiki uliopitiliza, hasa katika mchezo wa soka ambao una wigo mpana wa mashabiki nchini Tanzania.
Si jambo la kushangaza kusikia au kusoma kuhusu matukio ambapo mashabiki hupoteza maisha au kupata matatizo makubwa ya kiafya baada ya timu zao kupoteza mchezo. Hali hii si ya kipekee kwa mpira wa miguu pekee; hata katika michezo mingine kama mpira wa kikapu, hasa katika nchi zenye ushabiki mkubwa kama Marekani, athari za kihisia kwa mashabiki zimekuwa zikishuhudiwa.
Nchini Tanzania, historia inaonyesha kuwa michezo mingine kama mpira wa pete na mpira wa kikapu ilikuwa na mashabiki wengi sana, hasa katika miaka ya 1990. Timu kama Bora, Jeshi Stars, na Bima zilijulikana sana na kuvutia hisia kali za mashabiki. Majina ya wachezaji mahiri kama Judith Chifupa na Fatuma Chivumba bado yanakumbukwa na wengi. Katika mpira wa kikapu, timu kama Benki Kuu (BoT), Vijana, na Pazi zilikuwa na mashabiki lukuki, na wachezaji kama Stephen Mbundi, ambaye kwa sasa ni Katibu Mkuu katika wizara nyeti, waliandika historia uwanjani. Ushabiki huu uliambatana na mihemko mikubwa, hali ambayo wataalamu wa afya wanaonya inaweza kuathiri afya ya moyo wa mashabiki.
Daktari Saidi Kuganda, bingwa wa magonjwa ya akili kutoka Hospitali ya Taifa Muhimbili (MNH), anaeleza kwa kina jinsi ushabiki uliopita kiasi unavyoweza kusababisha matatizo ya kiafya, hasa yanayohusu mfumo wa moyo na mishipa ya damu. Anafafanua kuwa wakati mtu anapopata msisimko mkali, iwe ni furaha isiyo kifani au huzuni kubwa, mwili huzalisha kemikali ambazo zinaweza kusababisha shinikizo la damu kupanda ghafla. Katika hali mbaya zaidi, mshtuko huu wa kihisia unaweza kusababisha matatizo makubwa ya moyo na hata kusababisha kifo kwa baadhi ya watu walio katika hatari.
Dkt. Kuganda anabainisha kuwa kila mtu ana namna yake ya kupokea habari. Wapo ambao wanaweza kuchukulia matokeo ya mchezo kwa utulivu, lakini wengine huathirika sana kiakili na kihisia. Kwa mashabiki wa mpira, hasa soka ambalo lina nguvu kubwa ya hisia, matokeo ya mechi, hasa pale timu wanayoipenda inapopoteza mchezo muhimu, yanaweza kuwa na athari kubwa kiafya.
Ili kuepuka madhara haya ya kiafya yanayosababishwa na ushabiki uliokithiri, Dkt. Kuganda anatoa ushauri muhimu. Anawasihi mashabiki ambao tayari wana matatizo ya moyo kuwa waangalifu sana wanapofuatilia mechi. Inashauriwa wawe na mipaka katika ushabiki wao na kuepuka kujihusisha na mihemko mikali. Pia, anasisitiza umuhimu wa watu kujifunza kudhibiti hisia zao ili kuepuka athari mbaya za kiafya zinazoweza kujitokeza.
Kwa wale wanaosumbuliwa na matatizo ya afya ya akili, Dkt. Kuganda anawashauri kutafuta msaada wa kitaalamu kwa kuonana na madaktari au wanasaikolojia. Wataalamu hawa wanaweza kutoa ushauri sahihi na kuwasaidia kukabiliana na athari za kihisia zinazotokana na ushabiki. Aidha, anapendekeza kuwa mashabiki wa mpira wasijitenge na kujifungia ndani baada ya timu yao kushindwa. Badala yake, wanapaswa kujichanganya na marafiki, kuzungumza, na kufanya shughuli nyingine zinazoweza kuwafanya wajisikie vizuri na kupunguza msongo.
Wataalamu wa afya wanasisitiza kuwa ni muhimu kwa mashabiki kuwa na mtazamo chanya kuhusu michezo. Wanapaswa kuelewa kuwa mchezo wowote una matokeo mawili: kushinda na kushindwa. Kukubali ukweli huu kunaweza kusaidia kupunguza msongo wa mawazo na kuondoa athari mbaya za kiafya zinazoweza kusababishwa na ushabiki uliopitiliza. Badala ya kukata tamaa na kuathirika sana na matokeo mabaya ya timu wanayoishabikia, mashabiki wanashauriwa kuwa na maneno ya faraja kama vile "Timu yangu imefungwa leo, lakini tutashinda mechi zijazo" au kukumbuka methali ya Kiswahili isemayo, "Asiyekubali kushindwa si mshindani."
Kwa kufuata ushauri huu, mashabiki wa michezo nchini Tanzania wanaweza kuendelea kufurahia michezo wanayoipenda bila kuhatarisha afya zao. Furaha ya mchezo haipaswi kamwe kuwa sababu ya kuhatarisha uhai au ustawi wa mtu. Ushabiki wenye akili timamu ni ufunguo wa kufurahia michezo kwa afya na furaha.