Uchafuzi wa mazingira katika fukwe za jiji la Dar es Salaam, hasa katika eneo maarufu la Ufukwe wa Rainbow, umeendelea kuwa tatizo sugu linalosababisha wasiwasi mkubwa. Inakadiriwa kuwa takriban tani 12 za taka ngumu hutupwa katika eneo hilo kila mwaka, ikiwa ni wastani wa tani moja kwa mwezi. Hali hii inazidi kuhatarisha usalama wa mazingira, afya za wananchi wanaoishi karibu na fukwe hizo, na pia uchumi unaotegemea fukwe hizo kupitia utalii na shughuli za kila siku za wakazi wa jiji.
Licha ya kuwepo kwa Sheria ya Usimamizi wa Mazingira ya Mwaka 2004, ambayo inatoa miongozo wazi kuhusu usimamizi wa taka, hasa zile hatarishi, utekelezaji wake unaonekana kuwa hafifu. Kifungu cha 55 cha sheria hii kinasisitiza umuhimu wa kuepusha madhara yanayoweza kusababishwa na taka kwa mazingira na afya ya binadamu, lakini ukiukwaji wake unaendelea kuchangia ongezeko la uchafu katika fukwe za Dar es Salaam.
Mkaguzi wa Mazingira wa Manispaa ya Kinondoni, Bwana Alban Mugyabuso, anasema kuwa sehemu kubwa ya wananchi bado hawajaelewa kikamilifu madhara ya kutupa taka ovyo. "Taka hizi zinapokusanyika kwenye fukwe, hasa wakati wa mvua, zinaharibu mandhari nzuri ya fukwe zetu na pia kuathiri viumbe hai wanaoishi baharini," alieleza Bwana Mugyabuso.
Ameongeza kuwa Manispaa ya Kinondoni imekuwa ikichukua hatua mbalimbali kujaribu kukabiliana na tatizo hili. Hatua hizo ni pamoja na kutoa elimu kwa umma kuhusu umuhimu wa utunzaji wa mazingira, kuwekeza katika miundombinu bora ya ukusanyaji wa taka, na kufanya ukaguzi wa mara kwa mara katika viwanda na taasisi nyingine zinazozalisha taka, hasa zile zinazoainishwa kuwa hatarishi.
Hata hivyo, Bwana Mugyabuso alibainisha kuwa changamoto kubwa inayoikabili manispaa ni ukosefu wa ushirikiano wa kutosha kutoka kwa jamii. Alisema kuwa watu wengi bado hawazingatii sheria na miongozo iliyowekwa kuhusu usimamizi wa taka. "Baadhi ya viwanda na taasisi bado havikidhi matakwa ya miongozo hii, na kwa bahati mbaya, wananchi wengi hawajaelewa kikamilifu umuhimu wa kutunza mazingira yetu," alisema.
Katika jitihada za kudhibiti tatizo hili, Manispaa ya Kinondoni imechukua hatua za kisheria dhidi ya zaidi ya watu 250 waliokamatwa kwa tuhuma za kuhusika na uchafuzi wa mazingira katika mwaka 2024. Baadhi ya watu hao walitozwa faini kati ya shilingi elfu hamsini (TZS 50,000) hadi laki tatu (TZS 300,000), huku wengine wakipewa elimu kuhusu madhara ya utupaji taka holela.
Kulingana na Bwana Mugyabuso, moja ya mikakati muhimu iliyowekwa na serikali ni ujenzi wa vizuizi vya taka katika mito yote inayoingia baharini. "Mpango wetu ni kuhakikisha tunaweka vizuia taka katika mito yote minane ambayo inamwaga maji yake baharini. Lengo letu ni kuzuia taka kusafiri kupitia mito na kuishia kwenye fukwe zetu," alifafanua.
Mhandisi wa Mazingira kutoka Baraza la Usimamizi na Uhifadhi wa Mazingira (NEMC), Bwana Boniface Kyaruzi, aliongeza kuwa uchafuzi unaosababishwa na taka za plastiki na zile zinazotoka hospitalini ni hatari kubwa kwa mazingira ya baharini na viumbe hai wanaoishi humo. "Ni muhimu kuwepo kwa ushirikiano wa kweli kati ya serikali, sekta binafsi, na wananchi wenyewe ili kuhakikisha utekelezaji wa sheria za mazingira unafanyika kwa ufanisi," alisisitiza Bwana Kyaruzi. Alikumbusha kuwa Sheria ya Usimamizi wa Mazingira ya 2004 na Sheria ya Usimamizi wa Maji ya 2009 zinatoa mwongozo wa kutosha kuhusu udhibiti wa uchafuzi wa fukwe na vyanzo vya maji, lakini utekelezaji wake unahitaji nguvu na ushirikiano zaidi ili kuhakikisha taka hazitupwi kiholela.
Asasi za kiraia na wanaharakati wa mazingira pia wamekuwa wakifanya kazi kwa karibu na jamii katika kusafisha fukwe za Dar es Salaam. Taasisi ya Human Dignity and Environmental Care Foundation (HUDEFO) ni moja ya wadau muhimu katika juhudi hizi. Mkurugenzi wa taasisi hiyo, Bi Sarah Pima, alisema kuwa wanafanya usafi katika Ufukwe wa Rainbow mara mbili kwa mwezi, na katika kila usafi, wanakusanya kati ya tani nne hadi 13 za taka ngumu. "Kinachotusikitisha ni kwamba kila tunaporudi baada ya wiki mbili, tunakuta kiwango kikubwa cha taka kiasi kwamba unaweza kudhani hakujafanyika usafi kwa muda mrefu," alisema Bi Sarah kwa masikitiko. Aliongeza kuwa takriban asilimia nane ya taka wanazokusanya zinatajwa kuwa ni taka hatarishi zinazotoka hospitalini, jambo ambalo linaongeza hatari ya kuenea kwa magonjwa kwa wananchi wanaotumia fukwe hizo kwa burudani na shughuli nyingine.
Ripoti mbalimbali zimeonyesha ukubwa wa tatizo la uchafuzi wa mazingira katika maeneo ya Kinondoni na Ilala. Utafiti uliofanywa mwaka 2013 na watafiti Samwel Manyele na wenzake kuhusu mifumo ya usimamizi wa taka za hospitalini katika vituo vya afya vya ngazi za chini ulibaini kuwa asilimia kubwa ya vituo hivyo hutumia mashimo kwa ajili ya kufukia taka. Zaidi ya asilimia 50 ya maeneo yanapotupwa taka hizo hayakuwa na uzio na yalikuwa karibu na makazi ya watu, hivyo kuongeza hatari ya maambukizi ya magonjwa. Ripoti hiyo ilionyesha pia kuwa asilimia kubwa ya vituo vya afya hazikuwa na taratibu salama za usafirishaji wa taka za hospitalini, na baadhi ya wahudumu walibeba taka hatarishi kwa mikono wakati wa kuzipeleka kwenye mashimo ya kutupa, jambo ambalo ni kinyume cha Sheria ya Usimamizi wa Mazingira.
Kwa mujibu wa taarifa ya Halmashauri ya Jiji la Dar es Salaam ya mwaka 2019, jiji hilo linazalisha takriban tani 4,600 za taka ngumu kila siku. Hata hivyo, ni asilimia ndogo tu ya taka hizo ndizo zinazorejelezwa, huku sehemu kubwa (asilimia 93.5) ikibaki kutupwa ovyo mitaani na kwenye mito, na hatimaye kuishia kwenye fukwe za bahari. Hali hii ina athari kubwa kwa uchumi wa fukwe, hasa sekta ya utalii na uvuvi. Fukwe chafu zinawakatisha tamaa watalii wanaozuru jiji, jambo ambalo linapunguza mapato ya serikali na fursa za ajira kwa wakazi wa maeneo hayo. Aidha, uchafuzi wa taka baharini unaathiri viumbe hai wa baharini, jambo ambalo linaweza kusababisha kupungua kwa samaki na kuathiri maisha ya wavuvi ambao wanategemea bahari kwa ajili ya kujipatia riziki.