Serikali ya Tanzania, kwa kushirikiana na mashirika mbalimbali yanayojali mazingira, imeanza kwa nguvu kukabiliana na tatizo kubwa la hewa ya methane inayotokana na utupaji holela wa taka. Methane si tu inachafua hewa tunayopumua, bali pia inatajwa kuwa moja ya gesi muhimu zinazochochea mabadiliko ya tabianchi ambayo yanaathiri dunia nzima, ikiwemo Tanzania.
Mikakati hii muhimu imeanzishwa rasmi jijini Dar es Salaam, kitovu cha biashara na mji mkuu wa zamani wa Tanzania. Hatua hii inafuatia mkutano muhimu ulioandaliwa na taasisi ya NipeFagio, ambayo inafanya kazi kubwa katika kuhifadhi mazingira nchini. Katika mkutano huo, wawakilishi wa Serikali, viongozi wa mamlaka za manispaa, na wataalamu wa mazingira walikutana kujadili kwa kina na kuweka mikakati madhubuti ya kudhibiti uzalishaji wa hewa ya methane.
Mratibu wa Mradi wa Taka Sifuri unaotekelezwa kwa bidii na NipeFagio, Bwana Wilyhard Shishikaye, alieleza kwa undani katika mkutano huo kuwa ripoti iliyotolewa na Benki ya Dunia (WB) inaonyesha wazi kuwa taka ngumu ndio chanzo kikuu kinachozalisha methane nyingi jijini Dar es Salaam.
"Taka zinachangia zaidi ya nusu, takribani asilimia 55, ya uzalishaji wote wa methane katika jiji hili la Dar es Salaam. Kwa mujibu wa hesabu zilizofanywa, inaonekana kuwa kati ya mwaka 2024 na 2040, uzalishaji huu unatarajiwa kuongezeka kwa zaidi ya asilimia 90. Hata hivyo, tunaamini kwa kutumia teknolojia sahihi na kwa kuwekeza kwa kiwango kikubwa, inawezekana kabisa kupunguza uzalishaji wa methane kutoka kwenye taka ngumu kwa hadi asilimia 80," alisema Bwana Shishikaye kwa matumaini.
Bwana Shishikaye alifafanua zaidi kuwa mfumo wa taka sifuri ambao unaendeshwa na taasisi ya NipeFagio unahusisha zoezi muhimu la kutenganisha taka katika makundi manne tofauti. Mfumo huu unatoa mwongozo kamili wa jinsi ya kuzuia na kudhibiti taka kwa ufanisi. Lengo kuu ni kupunguza kwa kiasi kikubwa uzalishaji wa gesi chafuzi zinazoharibu mazingira, kuongeza kiwango cha mboji inayopatikana kutoka kwenye taka zinazooza, na kuhimiza jamii kupunguza kiasi cha taka zinazozalishwa, kuwa wabunifu katika kutumia tena bidhaa, na kufanya urejelezaji wa taka kwa njia salama.
"Kupitia utenganishaji wa taka pale zinapotoka, yaani kwenye makazi na maeneo ya biashara, na ukusanyaji unaofanywa kwa ushirikiano na vikundi vya ushirika vya wazawa, tumekuwa mstari wa mbele katika kutekeleza mfumo huu wa taka sifuri hapa Afrika Mashariki," alisisitiza Bwana Shishikaye, akionyesha fahari kwa kazi wanayoifanya.
Aliongeza kuwa mfumo huu tayari umeanza kuleta mabadiliko chanya katika mikoa mbalimbali nchini, ikiwemo Dar es Salaam, Arusha ambayo ni kitovu cha utalii, na Zanzibar yenye historia na utamaduni wake wa kipekee. Mbali na mafanikio katika kupunguza uzalishaji wa methane, mfumo huu pia unazalisha fursa muhimu za ajira kwa watu wanaojishughulisha na ukusanyaji wa taka na kwa mashirika ya kijamii ambayo yana mchango mkubwa katika mfumo wa urejelezaji wa taka nchini Tanzania.
"Tunatoa mapendekezo yanayotekelezeka kwa wadau wa Serikali ili waweze kupitisha na kuunga mkono mfumo wa taka sifuri kwa kuimarisha ushirikiano mzuri kati ya halmashauri za manispaa, serikali za mikoa, na taasisi yetu ya NipeFagio," alieleza Bwana Shishikaye, akisisitiza umuhimu wa kufanya kazi kwa pamoja.
Mkaguzi wa Mazingira wa Manispaa ya Kinondoni, Bwana Alban Mugyabuso, alieleza kuwa lengo kuu la majadiliano hayo ni kubadilisha kabisa mtazamo wa jamii ambao unaamini kuwa taka zote zinazozalishwa hazina budi kupelekwa kwenye dampo kubwa la Pugu, lililopo nje kidogo ya jiji la Dar es Salaam.
"Taka zinapopelekwa kwenye dampo la Pugu na kuachwa kuoza bila usimamizi mzuri, husababisha uzalishaji mkubwa wa gesi ya methane, ambayo inachangia kwa kiasi kikubwa sana mabadiliko ya tabianchi tunayoshuhudia. Kupitia mfumo huu wa taka sifuri, tuna imani kubwa kwamba tutaweza kudhibiti hali hii na kulinda mazingira yetu," alisema Bwana Mugyabuso kwa uhakika.
Naye Kaimu Mkuu wa Kitengo cha Udhibiti wa Taka na Usafishaji wa Halmashauri ya Jiji la Dar es Salaam, Bi Nmain Mosha, alieleza kuwa wataendelea kufanya kazi kwa karibu sana na wadau mbalimbali ili kuhakikisha kuwa taka zote zinakusanywa na kuteketezwa kwa njia salama na ambayo haiharibu mazingira.
"Tumejipanga vizuri kuhakikisha kuwa suala la taka linadhibitiwa ipasavyo ili zisichangie uzalishaji wa methane. Zaidi ya hayo, Serikali tayari imetenga bajeti kwa ajili ya mwaka wa fedha 2025-2026 kwa lengo la kufanikisha utekelezaji wa mfumo wa taka sifuri, na tunatarajia kuwa ndani ya miezi michache ijayo, tutakuwa na miundombinu bora itakayowezesha mfumo huu kufanya kazi kwa ufanisi," alisema Bi Mosha, akitoa matumaini kwa wananchi.
Mwenyekiti wa Ushirika wa Wakusanya Taka Bonyokwa, Bwana John Nsyenge, alieleza kuwa changamoto kubwa wanayokumbana nayo ni baadhi ya wananchi kutofuata sheria zinazoongoza ukusanyaji wa taka, ikiwemo tatizo la kutolipa ada ya huduma hiyo muhimu.
"Pia, kuna changamoto kubwa ya uelewa mdogo wa wananchi kuhusu umuhimu wa taka na jinsi ya kuzitenganisha, jambo ambalo linahitaji elimu zaidi ili kila mtu aweze kuelewa thamani ya taka na umuhimu wa kuzitunza vizuri," alisema Bwana Nsyenge, akisisitiza haja ya elimu kwa umma.
Aliongeza kuwa changamoto nyingine zinazokwamisha juhudi zao ni za kisiasa, ambapo baadhi ya wanasiasa hutumia suala la ulipaji wa ada za taka kama njia ya kujipatia umaarufu wa kisiasa, bila kujali athari zake kwa mazingira na kwa watoa huduma.
"Wananchi wanapobanwa kulipa ada za taka, baadhi ya wanasiasa huibuka na kuwatetea kwa lengo la kujijenga kisiasa kuelekea uchaguzi. Hali hii inasababisha watoa huduma za usafi wa mazingira kukosa mapato yanayostahili, jambo ambalo linawakatisha tamaa sana," alifafanua Bwana Nsyenge.
Kwa mujibu wa wadau mbalimbali wa mazingira, utekelezaji wa mfumo wa taka sifuri ni suluhisho muhimu sana katika kupunguza uzalishaji wa hewa ya methane na kuchangia kwa kiasi kikubwa katika juhudi za kimataifa za kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi. Ushirikiano wa karibu kati ya Serikali, halmashauri za miji, mashirika ya kijamii, na wananchi wote kwa ujumla ni muhimu sana ili kufanikisha malengo haya kwa ustawi wa mazingira yetu na maendeleo endelevu ya nchi yetu ya Tanzania.