Fahamu Hali Yako ya Msongo wa Mawazo: Dodoso la Kujipima Nyumbani na Ushauri Muhimu

Katika ulimwengu wa sasa ambapo changamoto za afya ya akili zinaongezeka, dodoso la kujitathmini kuhusu dalili za msongo wa mawazo (depression) limechapishwa na vyombo vya habari vya kimataifa, likitoa fursa kwa watu kupata picha ya awali ya hali zao. Gazeti la 'The Mirror' la Uingereza, katika ripoti yake ya takriban siku 12 zilizopita, lilisitiza umuhimu wa kuzuia na kutibu matatizo ya afya ya akili, hasa kutokana na idadi kubwa ya watu wazima wanaokabiliana na changamoto hizi.

Marjorie Wallace, Mkurugenzi Mtendaji wa shirika la misaada ya afya ya akili la SANE, alieleza kuwa, "Matatizo ya afya ya akili miongoni mwa vijana watu wazima yanaongezeka." Alionya pia kwamba, "Usipopata matibabu, msongo wa mawazo unaweza kuwa mbaya zaidi." Hivyo, ni muhimu sana kwa kila mtu kufuatilia hali yake mara kwa mara na kutafuta matibabu endelevu iwapo atagundua ana dalili za msongo wa mawazo.

Dodoso linalojulikana kama ‘Patient Health Questionnaire-8 (PHQ-8)’, lililotengenezwa na wataalamu kutoka Chuo Kikuu cha Columbia nchini Marekani na kampuni ya dawa ya Pfizer, linaweza kutumika kama mwongozo wa awali wa kujitathmini. Dodoso hili lina maswali manane, na unapaswa kujibu kulingana na jinsi ulivyojisikia katika kipindi cha wiki mbili zilizopita.

Maswali ya Dodoso la PHQ-8 (Jibu kulingana na wiki mbili zilizopita):

Kila swali lijibiwe kwa kutumia kipimo cha alama: 0 (Sivyo kabisa), 1 (Siku chache), 2 (Zaidi ya nusu ya siku), 3 (Karibu kila siku).

1. Ni mara ngapi umesumbuliwa na kukosa hamu au furaha katika kufanya mambo?
2. Ni mara ngapi umesumbuliwa na kuhisi huzuni, kushuka moyo, au kukata tamaa?
3. Ni mara ngapi umesumbuliwa na kupata shida kulala, kukosa usingizi, au kulala sana?
4. Ni mara ngapi umesumbuliwa na kuhisi uchovu au kukosa nguvu?
5. Ni mara ngapi umesumbuliwa na kukosa hamu ya kula au kula kupita kiasi?
6. Ni mara ngapi umesumbuliwa na kujihisi vibaya kujihusu – au kwamba wewe ni mtu aliyefeli au umewakwaza wewe mwenyewe au familia yako?
7. Ni mara ngapi umepata shida kuzingatia mambo, kama vile kusoma gazeti au kutazama televisheni?
8. Ni mara ngapi umesumbuliwa na kuongea au kutembea polepole kiasi kwamba watu wengine wangeweza kugundua? Au kinyume chake – kuwa mchafukoge au kutotulia kiasi cha kutembea huku na huko zaidi ya kawaida?

Baada ya kujibu maswali yote, jumlisha alama zako. Ikiwa jumla ya alama ni 10 au zaidi, inaweza kuwa ishara ya kuwepo kwa msongo wa mawazo na ni vyema kutafuta ushauri wa kitaalamu.

Kuelewa Msongo wa Mawazo (Depression):

Msongo wa mawazo ni ugonjwa ambapo hisia za huzuni huendelea kwa muda mrefu kiasi cha kuathiri maisha ya kila siku, na huambatana na mabadiliko ya kimwili, kiakili, na kitabia. Chanzo halisi cha msongo wa mawazo bado hakijafahamika wazi, ingawa kuna sababu nyingi zinazodhaniwa kuchangia, zikiwemo: mshtuko mkubwa wa kihisia (stress), majeraha ya kihisia ya utotoni, kufiwa na mtu wa karibu, mabadiliko ya homoni za ubongo (kama serotonin au cortisol), magonjwa sugu, ukosefu wa usingizi wa muda mrefu, maumivu ya kudumu, na matumizi mabaya ya pombe.

Matibabu ya Msongo wa Mawazo:

Msongo wa mawazo unaweza kutibiwa kwa njia mbalimbali, ambazo kwa ujumla hugawanywa katika matibabu ya dawa na matibabu ya kisaikolojia (psychotherapy).

Matibabu ya Dawa: Hutumia dawa kama vile za kupunguza msongo wa mawazo (antidepressants), dawa za kupunguza wasiwasi (anti-anxiety drugs), lithium (kidhibiti hisia), homoni za tezi, na dawa zisizo za kawaida za kutibu magonjwa ya akili. Athari za matibabu ya dawa huanza kuonekana baada ya wiki mbili hadi nne tangu kuanza kutumia dawa, na kwa kawaida matibabu huendelea kwa miezi sita hadi tisa ili kuzuia ugonjwa kujirudia.

Matibabu ya Kisaikolojia: Njia mbili kuu ni pamoja na 'Dynamic Psychotherapy' (tiba inayochunguza hisia za ndani na uhusiano wa zamani) na 'Cognitive Behavioral Therapy (CBT)' (tiba inayolenga kurekebisha mifumo hasi ya kufikiri na tabia). Dynamic psychotherapy inaweza kuchukua muda mrefu kuonyesha matokeo lakini inaweza kuboresha kwa ujumla upungufu wa dalili, urejesho wa utendaji wa kijamii, na mabadiliko ya kimuundo ya utu. CBT ni tiba inayolenga kurekebisha upotoshaji wa kiakili na matatizo ya kitabia ili kuboresha dalili za msongo wa mawazo.

MUHIMU: Dodoso hili la kujitathmini ni kwa ajili ya kupata mwanga wa awali tu. Si mbadala wa uchunguzi au ushauri wa daktari au mtaalamu wa afya ya akili. Ikiwa una wasiwasi kuhusu hali yako ya afya ya akili, tafadhali wasiliana na mtaalamu kwa msaada zaidi.