Wanasiasa na wachambuzi wa masuala ya kisiasa nchini wameongeza msisitizo juu ya umuhimu wa kuweka mbele maslahi ya wananchi katika mchakato unaoendelea wa kugawa majimbo ya uchaguzi. Wameonya dhidi ya mchakato huo kutawaliwa na faida za kisiasa za watu binafsi au makundi fulani, na badala yake, kusisitiza ulazima wa kuwa na lengo la kuboresha maisha ya wananchi kwa ujumla.
Leo inakuwa siku ya mwisho kwa Tume Huru ya Taifa ya Uchaguzi (INEC) kupokea maoni na mapendekezo yanayohusu uchunguzi, ugawaji, au mabadiliko ya majina ya majimbo ya uchaguzi. Mchakato huu ni muhimu sana katika kuhakikisha kuwa uwakilishi wa wananchi katika vyombo vya maamuzi unakuwa bora zaidi na unaendana na mabadiliko ya idadi ya watu na maeneo mbalimbali nchini.
Mwenyekiti wa INEC, Jaji wa Rufani Jacobs Mwambegele, alitangaza mnamo Februari 26 mwaka huu kuwa tume yake inatekeleza jukumu hili muhimu kwa kufuata Ibara ya 74(6)(c) ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya Mwaka 1977 na Kifungu cha 10(1)(d) cha Sheria ya Tume Huru ya Taifa ya Uchaguzi Namba 2 ya Mwaka 2024. Sheria hizi zinaipa INEC mamlaka ya kupitia na kurekebisha mipaka ya majimbo ya uchaguzi ili kuhakikisha uwiano na uwakilishi mzuri.
Jaji Mwambegele alieleza kwa kina vigezo mbalimbali ambavyo vitatumika katika mchakato huu wa ugawaji. Moja ya vigezo muhimu ni wastani wa idadi ya watu, ambapo kwa majimbo ya mijini inatarajiwa kuwa na wastani wa watu 600,000 na kwa majimbo ya vijijini wastani wa watu 400,000. Vigezo hivi vinasaidia kuhakikisha kuwa kila jimbo linakuwa na idadi inayolingana ya wapiga kura, hivyo kuleta usawa katika uwakilishi.
Vigezo vingine alivyovitaja ni hali ya kiuchumi ya jimbo husika, ukubwa wa eneo la jimbo, mipaka ya kiutawala iliyopo (kuhakikisha kuwa jimbo moja halivuki mipaka ya wilaya au halmashauri mbili tofauti), mpangilio wa maeneo ya makazi ya watu, uwezo wa ukumbi wa Bunge kuhudumia idadi ya wabunge, idadi ya wabunge wa Viti Maalum Wanawake, upatikanaji wa njia za mawasiliano katika eneo, na hali ya kijiografia ya eneo linalopendekezwa kugawanywa. Vigezo hivi vyote vina lengo la kuhakikisha kuwa majimbo yanagawanywa kwa usawa na kwa kuzingatia mahitaji halisi ya wananchi katika maeneo husika.
Mhadhiri kutoka Chuo Kikuu cha Taifa cha Zanzibar (SUZA), Profesa Haji Semboja, alieleza kuwa hakuna tatizo lolote katika ugawaji wa majimbo ya uchaguzi ikiwa lengo kuu ni kurahisisha upatikanaji wa huduma muhimu kwa wananchi katika maeneo husika. Alisema kuwa ugawaji unaofanywa kwa kuzingatia mahitaji ya wananchi unaweza kuleta maendeleo kwa urahisi zaidi, kwani wabunge watakaowawakilisha wataweza kufahamu vyema mahitaji ya maeneo yao.
Profesa Semboja aliongeza kuwa anaunga mkono ugawaji wa majimbo ambao unafanywa kwa kufuata sheria na taratibu zilizowekwa. Alieleza kuwa katiba na sheria za nchi zinalenga kuhakikisha kuwa maslahi ya wananchi yanazingatiwa kwa kuwezesha utoaji rahisi wa huduma za kijamii katika kila jimbo. Hii inamaanisha kuwa wabunge watakaochaguliwa katika majimbo mapya watakuwa na jukumu kubwa la kuwaletea maendeleo wananchi wao na kusimamia rasilimali kwa ufanisi zaidi.
Aliwataka wabunge watakaochaguliwa katika majimbo mapya kufanya kazi kwa bidii ili kuondoa changamoto mbalimbali zinazowakabili wananchi katika ngazi za kiutawala kama kata, vijiji, na vitongoji. Wabunge wanapaswa kuwa wawakilishi wa kweli wa wananchi na kusimamia maslahi yao kwa uadilifu na uwazi.
Mwanasiasa mkongwe Bwana Paul Kimiti alitoa tahadhari kwa serikali na kusihi iwe makini sana katika kazi ya ugawaji wa majimbo. Alionya kuwa mchakato huu usigeuzwe kuwa kazi ya kisiasa zaidi, bali uwe na lengo la kuwanufaisha wananchi kiuchumi, kijamii, na kisiasa. Ugawaji usiozingatia maslahi ya wananchi unaweza kuwa na madhara kwa ustawi wa taifa na kusababisha migogoro isiyo ya lazima.
"Ugawaji wa majimbo unatakiwa uwe na ujumbe na maelekezo kwa wabunge kwenda kuwatumikia wananchi, na usiwe mchakato wa kutafutia watu fulani nafasi katika siasa," alisema Bwana Kimiti, huku akisisitiza kuwa mchakato huo unapaswa kuzingatia sheria za nchi na kuepuka upendeleo wa kisiasa. Uwazi na ushirikishwaji wa wananchi katika hatua zote za mchakato huu ni muhimu sana ili kujenga imani na kukubalika kwa matokeo yake.
Naibu Katibu Mkuu Zanzibar wa Chama cha ACT Wazalendo, Bwana Salim Bimani, alisema chama chake kinaunga mkono ugawaji wa majimbo kwa kuwa wanaamini kuwa lengo lake ni kuwasaidia wananchi kupata maendeleo. ACT Wazalendo inaona kuwa ugawaji unaweza kuwa chachu ya maendeleo ikiwa utafanywa kwa usahihi na kwa kuzingatia mahitaji ya wananchi.
Bwana Bimani alieleza kuwa ugawaji wa majimbo utaongeza ufanisi katika utoaji wa huduma kwa wananchi, ikiwa ni pamoja na kuongeza idadi ya wawakilishi wao na kurahisisha upatikanaji wa huduma mbalimbali za serikali. Kuongezeka kwa idadi ya wawakilishi kunaweza kupelekea wananchi kupata sauti zaidi katika masuala yanayowahusu na kuhakikisha kuwa mahitaji yao yanafikiwa kwa ufanisi zaidi.
Mkazi wa Msamvu mjini Morogoro, Bwana Selemani Chande, alisema kuwa ugawaji wa majimbo ni hatua nzuri ambayo itapeleka huduma za kijamii karibu zaidi na wananchi. Alitoa mfano wa Jimbo la Morogoro Kusini Mashariki, akisema linastahili kugawanywa kutokana na ukubwa wake mkubwa, jambo ambalo linakwamisha upatikanaji wa huduma bora kwa wananchi wake.
"Jimbo la Morogoro Kusini Mashariki linaanzia Ngerengere hadi Kisarawe mpaka kwenye Bwawa la Kidunda mkoani Pwani. Watoto wanapata shida kutokana na umbali wakati wa kwenda shule," aliongeza Bwana Chande, ambaye aliwania ubunge katika jimbo hilo mwaka 2000 kupitia chama cha NCCR – Mageuzi. Alisema kuwa endapo jimbo hilo litagawanywa, itakuwa na manufaa makubwa kwa wananchi wake kwa sababu watapata nafuu katika sekta za elimu na afya, kwani hospitali na vituo vya afya vitaweza kujengwa katika jimbo jipya na kuwa msaada mkubwa kwao.
Hivi karibuni, Kamati ya Ushauri ya Mkoa wa Dar es Salaam iliridhia ombi la kugawa Jimbo la Ukonga na kuunda majimbo mawili mapya ya Ukonga na Kivule. Kwa mujibu wa pendekezo hilo, Jimbo la Ukonga litabaki na kata saba, ambazo ni Ukonga, Pugu, Pugu Stesheni, Gongo la Mboto, Zingiziwa, Buyuni, na Chanika. Jimbo la Kivule litakuwa na kata sita za Msongola, Majohe, Kitunda, Kipunguni, Kivule, na Mzinga. Kulingana na sensa ya watu na makazi ya mwaka 2022, Jimbo la Kivule litakuwa na watu 431,736 na Jimbo la Ukonga litakuwa na watu 459,810. Hatua hii inaonyesha kuwa INEC inasikiliza maoni ya wananchi na wadau wengine katika mchakato huu muhimu wa ugawaji wa majimbo ya uchaguzi.