Wakati Bara la Afrika linakabiliwa na changamoto kubwa ya mabadiliko ya tabianchi na uhaba wa chakula, hazina kubwa ya kiuchumi na kijamii inaachwa bila kutumiwa ardhini. Takwimu zinaonyesha tofauti ya kutisha: ni asilimia sita tu ya ardhi ya kilimo barani Afrika inayotumia umwagiliaji, ikilinganishwa na asilimia 37 barani Asia. Pengo hili sio namba tu; linawakilisha mabilioni ya dola yanayopotea, mavuno duni, na njaa inayoepukika.
Katika taswira hii, Tanzania inajitokeza kama nchi iliyodhamiria kubadili mkondo na kufungua ukurasa mpya. Serikali imeonyesha kwa vitendo kuwa suluhisho la uhakika la kumtoa mkulima kwenye utegemezi wa mvua zisizotabirika ni uwekezaji mkubwa katika kilimo cha umwagiliaji. Dira ya nchi ni kuongeza eneo linalomwagiliwa kutoka takriban hekta 983,467 mwaka huu wa 2025 hadi kufikia lengo kabambe la hekta milioni tano ifikapo mwaka 2030.
Uthibitisho wa dhamira hii unajidhihirisha katika bajeti ya mwaka wa fedha 2025/2026, ambapo Bunge limeidhinisha kiasi cha Shilingi trilioni 1.242 kwa Wizara ya Kilimo. Sehemu kubwa ya fedha hizi, takriban asilimia 30.7, itaelekezwa moja kwa moja kwenye Tume ya Taifa ya Umwagiliaji. Tume yenyewe imeomba kuidhinishiwa Shilingi bilioni 382.1, ambapo zaidi ya Shilingi bilioni 308.7 zitatumika kwa miradi ya maendeleo ya umwagiliaji nchi nzima.
Akisisitiza umuhimu wa hatua hii, Waziri wa Kilimo, Hussein Bashe, alisema, "Hatuwezi kuondoa umaskini kama hatuwezi kuwaondoa wakulima wadogo kwenye umaskini." Kauli hii inasisitiza kuwa mkakati huu unalenga kumwinua moja kwa moja mkulima mdogo anayewakilisha asilimia 65 ya Watanzania.
Kwa nini uwekezaji huu ni muhimu sasa? Utafiti wa Benki ya Dunia (WB) na Shirika la Chakula na Kilimo la Umoja wa Mataifa (FAO) unaonyesha kuwa umwagiliaji unaweza kuongeza tija ya kilimo kwa zaidi ya asilimia 50. Hii inamaanisha mavuno ya uhakika, misimu mingi ya kilimo kwa mwaka, na kupunguza utegemezi wa kuagiza chakula kama mchele. Zaidi ya hayo, ni kinga thabiti dhidi ya majanga ya hali ya hewa kama ukame na mafuriko yaliyoharibu maelfu ya hekta za mashamba katika nchi kama Senegal.
Safari ya Tanzania haianzi katika ombwe; kuna mifano ya kuigwa. Nchini Kenya, skimu ya umwagiliaji ya Mwea inazalisha karibu theluthi mbili ya mchele wote wa nchi. Nchini Misri, delta ya Mto Nile inamwagilia mamilioni ya hekta, ikilihakikishia taifa usalama wa chakula. Vivyo hivyo, Morocco na Rwanda zimebadilisha sekta zao za kilimo kupitia uwekezaji wa kimkakati katika umwagiliaji, na kuunda ajira nyingi vijijini.
Wakati Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara bado iko nyuma sana, nchi za Afrika Kaskazini zimethibitisha kuwa inawezekana, zikifikia asilimia 28 ya umwagiliaji. Kwa mpango wake madhubuti na uwekezaji wa kihistoria, Tanzania haijipangi tu kujilisha yenyewe, bali inajiandaa kuwa ghala la chakula kwa ukanda wa Afrika Mashariki na Kati.